Ion asboblar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 246-b. — ziyouz.com
Ion asboblar (elektron asboblar) — elektr vakuumli gaz razryadli asboblar. Işi siyraklaştirilgan gazlar orqali elektr toki ötişi na-tijasida hosil böladigan jarayonlarga asoslanadi. I. a.ning eng sodda xili anod (qizdirilgan yoki sovuq katodli) bölib, uning elektrodlari inert gazlarga (geliy, neon, argon, kripton, ksenon) va simob buğlari b-n töldirilgan şişa yoki keramika ballonlar içiga joylaştirilgan böladi. Asbob elektrodlariga kuçlaniş berilganda qizdirilgan katoddan çiqayotgan elektronlar ballondagi gaz atomlari (molekulalari) b-n töqna-şib öz energiyalarini beradi. Kuçlanişning ma'lum qiymatida elektronlar energiyasi gaz atomlarini uyğotişga va ionlaştirişga yetarli bölib qoladi. Şu paytda gaz razryadlari hosil böladi. Hosil bölgan mus-bat zaryaddi gaz ionlari muxitdagi elektronlar zaryadini qoplaydi. Şu sababli I. a. kiçik içki karşilik tufayli özidan ön minglab amperli toklarni ötkaziş qobiliyatiga ega böladi. I. a. kuçlanişni barqarorlaş, elektr tokini özgartiriş (töğrilaş), elektr energiyasini yoruğlik energiyasiga aylantiriş, elektr zan-jirlarni kommutatsiyalaş (qayta ulaş) va b. uçun işlatiladi. Gazotron, ignitron, stabilitron, tiratron I. a. jumlasiga kiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИОН АСБОБЛАР (электрон асбоблар) — электр вакуумли газ разрядли асбоблар. Иши сийраклаштирилган газлар орқали электр токи ўтиши на-тижасида ҳосил бўладиган жараёнларга асосланади. И. а.нинг энг содда хили анод (қиздирилган ёки совуқ катодли) бўлиб, унинг электродлари инерт газларга (гелий, неон, аргон, криптон, ксенон) ва симоб буғлари б-н тўлдирилган шиша ёки керамика баллонлар ичига жойлаштирилган бўлади. Асбоб электродларига кучланиш берилганда қиздирилган катоддан чиқаётган электронлар баллондаги газ атомлари (молекулалари) б-н тўқна-шиб ўз энергияларини беради. Кучланишнинг маълум қийматида электронлар энергияси газ атомларини уйғотишга ва ионлаштиришга етарли бўлиб қолади. Шу пайтда газ разрядлари ҳосил бўлади. Ҳосил бўлган мус-бат зарядди газ ионлари мухитдаги электронлар зарядини қоплайди. Шу сабабли И. а. кичик ички каршилик туфайли ўзидан ўн минглаб амперли токларни ўтказиш қобилиятига эга бўлади. И. а. кучланишни барқарорлаш, электр токини ўзгартириш (тўғрилаш), электр энергиясини ёруғлик энергиясига айлантириш, электр зан-жирларни коммутациялаш (қайта улаш) ва б. учун ишлатилади. Газотрон, игнитрон, стабилитрон, тиратрон И. а. жумласига киради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.