Ion radiuslar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247–248-b. — ziyouz.com
Ion radiuslar — ion kristallarda yadrolararo masofalarni taxm. aniqlaş uçun qöllaniladigan ionlarning şartli tavsiflari. Elementlar I. r. ning qiymati ularning Mendeleyev davriy sistemasida joylaşgan örniga boğliq. Ulardan kristallar kimyosida turli birikmalar kristallarining tuziliş qonuniyatlarini aniqlaş uçun, geokimyoviy jarayonlarda ionlarning almaşinuv hodisalarini örganiş uçun keng foydalaniladi. I. r. qiymatining bir-biridan farqlanadigan bir neçta tizimi mavjud, ammo bu qiymatlar taxm. yaqin. Ilk bor I. r. 20-a. ning 20-y.larida Norvegiya olimi V. M. Golşmidt tomonidan aniqlangan bölib, u ftor va kislorod ionlarining (0,133 va 0,132 nm) ref-raktometrda ölçangan qiymatlariga, amerikalik L. Poling tizimi kislorod ioni radiusining qabul qilingan qiymati (0,140 nm)ga asoslangan, rus olimlari N. V. Belov va G. B. Boki ylarning keng tarqalgan tizimiga köra, bu ion radiusi qiymati 0,136 nm, K. Şennon tizimida 0,12 nm ga teng deb qabul qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИОН РАДИУСЛАР — ион кристалларда ядролараро масофаларни тахм. аниқлаш учун қўлланиладиган ионларнинг шартли тавсифлари. Элементлар И. р. нинг қиймати уларнинг Менделеев даврий системасида жойлашган ўрнига боғлиқ. Улардан кристаллар кимёсида турли бирикмалар кристалларининг тузилиш қонуниятларини аниқлаш учун, геокимёвий жараёнларда ионларнинг алмашинув ҳодисаларини ўрганиш учун кенг фойдаланилади. И. р. қийматининг бир-биридан фарқланадиган бир нечта тизими мавжуд, аммо бу қийматлар тахм. яқин. Илк бор И. р. 20-а. нинг 20-й.ларида Норвегия олими В. М. Гольшмидт томонидан аниқланган бўлиб, у фтор ва кислород ионларининг (0,133 ва 0,132 нм) реф-рактометрда ўлчанган қийматларига, америкалик Л. Полинг тизими кислород иони радиусининг қабул қилинган қиймати (0,140 нм)га асосланган, рус олимлари Н. В. Белов ва Г. Б. Боки йларнинг кенг тарқалган тизимига кўра, бу ион радиуси қиймати 0,136 нм, К. Шеннон тизимида 0,12 нм га тенг деб қабул қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.