Ionitlar

Ionitlar IONITLAR, ion almaştiruvçilar, ion almaştiruvçi sorbentlar — elektrolit eritmalarga ta'sir ettirilganda ion almaştira oladigan, tarkibida ionogen va (yoki) kompleks hosil qiladigan gu-ruxlar tutgan polimer yoki anorganik moddalar. Köpçilik I. — amorf yoki kristall holdagi, amalda erimaydigan qattiq moddalardir. Kimyoviy tabiatiga köra, ular organik, anorganik, mineralorganik, kelib çiqi-şiga köra, tabiiy va sun'iy I. ga bölinadi. Organik I. ga ion almaştiruvçi smolalar, kimyoviy faollaştirilgan kömir, torf, sellyuloza, anorganik I. ga alyumosilikatlar (se-olitlar, permutitlar) va köp valentli metallarning gidroksidlari, fosfatlari, sianidlari misol böla oladi. I. elektrolitlar (tuzlar, kislo-talar va işqorlar) eritmasidan musbat yoki manfiy ionlarni (kati-onlarni yoki anionlarni) yutib, ularning urniga uşanday zaryadli boşqa ionlarni ekvivalent mikdorda çiqara oladi.

Almaşinuvçi ionlar zaryadining işorasiga karab, I. kationitlar va anionitlarga bulinadi. Kationitlarda faol kislota guruh (—SO3H, — SOON va b.) bor, ular vodorod ionlarini (yoki musbat zaryadlangan boşqa ionlarni) metall ionlarga almaşti-ra oladi. Anionitlarda asos xos-salari bor. Aksariyati — tarkibida faol asos guruhi (—NH2, —NH—, Ns) bölgan yuqori molekulali polimer birikmalardir; ular gidroksil ionlarini (yoki manfiy zaryadlangan boşqa ionlarni) erigan tuz yoki kislota anionlariga almaştira oladi. I. ni bir neça marta işlatiş mumkin. Ular suvni yumşatiş, tabiiy suvlardan nodir metallar (oltin, uran, ittriy va b.) ni ajratib olişsa, oziq-ovqat, kimyo sanoatida turli moddalarni ajratiş va tozalaşda qöllaniladi. Analitik kimyoda, öta sof moddalar i.ç. da, biologik faol moddalar, oqsillar, viruslar, DNK va RNK kabi moddalarni ajratişda, şuningdek, tibbiyetda (qonni zaharli moddalardan tozalaşda) işlatiladi.