Ionlaş kamerasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 250–251-b. — ziyouz.com
Ionlaş kamerasi - ionlaştiruvçi nurlaniş (gamma-nurlaniş, elektronlar, protonlar, a-zarralar va b.) ni qayd qiliş, tekşiriş va ölçaş uçun işlatiladigan asbob. Uning işlaşi nurlanişlarning gazni ionlaş xususiyatiga asoslangan. U törtburçak, silindr va şar şaklidagi metall ka-meraga gaz yoki havo töldirilib, örtasidan izolyatsiyali metall sim ötkaziladigan metall kamera (1-rasm). Kamera taşqi elektrod, sim esa içki elektrod vazifasini ötaydi. Elektrodlar katta (2000—2500 V) kuçlaniş man-baiga ulansa, kamera içida taşki ionlaştiruvçi nurlanişlar ta'sirida gaz ionlaşib, zanjirda ionlaş toki hosil böladi (2-rasm.) Tok miqdori I. k.ga tuşayotgan nurlar intensivligi hamda elektrodlarga ulangan manba kuçlanişiga boğliq. Intensivligi juda kam bölgan nurlar gaz razryadli I. k. neytronlarni qayd qiliş uçun ham işlatiladi. Sekin neytronlarni qayd qiliş uçun kameraning içki sirtiga bor qatlami qoplanadi yoki kamera bor ftorid (BF3) b-n töldiriladi. Bu holda ionlaş jarayoni yadro reaksiyasi 10B(n, a)7Li mahsulotlari b-n amalga oşiriladi. Tez neytronlarni qayd qiliş uçun kamera vodorod b-n töldiriladi, bu holda ionlaş jarayoni ajralgan protonlar hisobiga amalga oşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИОНЛАШ КАМЕРАСИ - ионлаштирувчи нурланиш (гамма-нурланиш, электронлар, протонлар, а-зарралар ва б.) ни қайд қилиш, текшириш ва ўлчаш учун ишлатиладиган асбоб. Унинг ишлаши нурланишларнинг газни ионлаш хусусиятига асосланган. У тўртбурчак, цилиндр ва шар шаклидаги металл ка-мерага газ ёки ҳаво тўлдирилиб, ўртасидан изоляцияли металл сим ўтказиладиган металл камера (1-расм). Камера ташқи электрод, сим эса ички электрод вазифасини ўтайди. Электродлар катта (2000—2500 В) кучланиш ман-баига уланса, камера ичида ташки ионлаштирувчи нурланишлар таъсирида газ ионлашиб, занжирда ионлаш токи ҳосил бўлади (2-расм.) Ток миқдори И. к.га тушаётган нурлар интенсивлиги ҳамда электродларга уланган манба кучланишига боғлиқ. Интенсивлиги жуда кам бўлган нурлар газ разрядли И. к. нейтронларни қайд қилиш учун ҳам ишлатилади. Секин нейтронларни қайд қилиш учун камеранинг ички сиртига бор қатлами қопланади ёки камера бор фторид (BF3) б-н тўлдирилади. Бу ҳолда ионлаш жараёни ядро реакцияси 10B(n, a)7Li маҳсулотлари б-н амалга оширилади. Тез нейтронларни қайд қилиш учун камера водород б-н тўлдирилади, бу ҳолда ионлаш жараёни ажралган протонлар ҳисобига амалга ошади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.