Ipak qurti boqiş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 260-b. — ziyouz.com
Ipak qurti boqiş - tabiiy ipak i. ç. yoki ipak kurti tuxumi oliş maqsadida ipak qurtini oziqlantirib, parvariş qiliş. I. q. b. 25—27 kun davom etadi va 3 davrga bölinadi: bi-rinçi davri — 1-, 2- va 3-yoşdagi qurtlarni boqiş; ikkinçi davri — 4-yoşdagi qurtlarni boqiş; uçinçi davri — 5-yoşdagi qurtlarni boqiş. I. q. b. peçka, ventilyator örnatilib, 4% li formalin eritmasi b-n zararsizlantirilgan qurtxonalarda yoki maxsus yoruğ binolarda amalga oşiriladi, ipakçilik asbob-uskunalari ham zararsizlantiriladi, söngra qurtxonalarga örnatiladi.
Ipak qurti tuxumini maxsus bino — inkubatoriyada jonlantiriladi (q. Ipak kurti tuxumi inkubatsiyasi). Jonlangan qurtlar qurtxonalardagi sökçaklarga joylanadi. 1—2 yoşlarida kurtlarga tut daraxti bargi 5—7 mm kenglikda mayda qilib qirqib beriladi. 1- va 2-yoşdagi qurtlarga sutka da-vomida 8—10 marta barg beriladi. 3 yoşida butun barg, 4—5 yoşlarida bargli bir yillik novdalar beriladi. Kurtlarga har kuni 1—3 yoşlarida 10—12 marta (jumladan 2—4 marta keçasi), 4 yoşida 6—8 marta, 5 yoşida 4—6 marta barg solinadi. Qurtlar hayoti davomida 4 marta uxlaydi (pust taşlaydi) va 5 yoşga kiradi. Kurtlarning hammasi uy-kuga kirgaç, ularga barg berilmaydi.
Kiçik yoşlarda uyqu 12—16 soat, katta yoşlarida esa bir sutkaga yaqin davom etadi.
Bir kuti qurtlar öz hayoti davomida örta hisobda 1000—1200 kg barg iste'-mol qiladi. Qurtlar berilgan barglarning hammasini yeb ulgurmaydi. Sökçaklarda köplab novda, yeyilmay qolgan barg krldikdari, ekskrementlar (axlati) töplanadi. Bu çiqindilar öz vaqtida olib taşlanmasa, qurtxonalarda kasalliklar tarqalişi mumkin. Şuning uçun sökçaklarda barg qoldikdari 2—3 yoşlarida 1 marta, 4— 5 yoşlarida 2—3 marta tozalanadi. Qurtlarni quyidagi haroratda boqiş tav-siya etilgan: 1-, 2- va 3-yoşlarda 26— 27°, 4-yoşda 25—26°; 5-yoşda 24—25°; pilla öraş davrida 25°. Qurtlar bir meyorda ösişi va rivojlanişi uçun bir quti qurt uçun 1—3 yoşdagi kurtlarga 12—15 m2, 4 yoşdagiga 25—30 m2, 5 yoşdagiga 60—70 m2 joy bölişi ke-rak. Ipak qurti pilla öraşdan oldin har bir quti qurtlarga 250—350 dona tabiiy ötlar yoki poxoldan yasalgan dastalar qöyiladi; qurtxona xarorati 25—26°, namligi 65—75% bölişi ke-rak. Qurtxonalarni şamollatib turiş zarur. Qurtlar 3—4 kunda pilla örab bölgaç, 7—8 kundan söng pillalar das-talardan terib olinadi va pilla quri-tiş-tayyorlaş punktiga topşiriladi. Klara Solihova, Homidiy Homid ibn Soqiy.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИПАК ҚУРТИ БОҚИШ - табиий ипак и. ч. ёки ипак курти тухуми олиш мақсадида ипак қуртини озиқлантириб, парвариш қилиш. И. қ. б. 25—27 кун давом этади ва 3 даврга бўлинади: би-ринчи даври — 1-, 2- ва 3-ёшдаги қуртларни боқиш; иккинчи даври — 4-ёшдаги қуртларни боқиш; учинчи даври — 5-ёшдаги қуртларни боқиш. И. қ. б. печка, вентилятор ўрнатилиб, 4% ли формалин эритмаси б-н зарарсизлантирилган қуртхоналарда ёки махсус ёруғ биноларда амалга оширилади, ипакчилик асбоб-ускуналари ҳам зарарсизлантирилади, сўнгра қуртхоналарга ўрнатилади.
Ипак қурти тухумини махсус бино — инкубаторияда жонлантирилади (қ. Ипак курти тухуми инкубацияси). Жонланган қуртлар қуртхоналардаги сўкчакларга жойланади. 1—2 ёшларида куртларга тут дарахти барги 5—7 мм кенгликда майда қилиб қирқиб берилади. 1- ва 2-ёшдаги қуртларга сутка да-вомида 8—10 марта барг берилади. 3 ёшида бутун барг, 4—5 ёшларида баргли бир йиллик новдалар берилади. Куртларга ҳар куни 1—3 ёшларида 10—12 марта (жумладан 2—4 марта кечаси), 4 ёшида 6—8 марта, 5 ёшида 4—6 марта барг солинади. Қуртлар ҳаёти давомида 4 марта ухлайди (пуст ташлайди) ва 5 ёшга киради. Куртларнинг ҳаммаси уй-куга киргач, уларга барг берилмайди.
Кичик ёшларда уйқу 12—16 соат, катта ёшларида эса бир суткага яқин давом этади.
Бир кути қуртлар ўз ҳаёти давомида ўрта ҳисобда 1000—1200 кг барг истеъ-мол қилади. Қуртлар берилган баргларнинг ҳаммасини еб улгурмайди. Сўкчакларда кўплаб новда, ейилмай қолган барг крлдикдари, экскрементлар (ахлати) тўпланади. Бу чиқиндилар ўз вақтида олиб ташланмаса, қуртхоналарда касалликлар тарқалиши мумкин. Шунинг учун сўкчакларда барг қолдикдари 2—3 ёшларида 1 марта, 4— 5 ёшларида 2—3 марта тозаланади. Қуртларни қуйидаги ҳароратда боқиш тав-сия этилган: 1-, 2- ва 3-ёшларда 26— 27°, 4-ёшда 25—26°; 5-ёшда 24—25°; пилла ўраш даврида 25°. Қуртлар бир меъёрда ўсиши ва ривожланиши учун бир қути қурт учун 1—3 ёшдаги куртларга 12—15 м2, 4 ёшдагига 25—30 м2, 5 ёшдагига 60—70 м2 жой бўлиши ке-рак. Ипак қурти пилла ўрашдан олдин ҳар бир қути қуртларга 250—350 дона табиий ўтлар ёки похолдан ясалган дасталар қўйилади; қуртхона харорати 25—26°, намлиги 65—75% бўлиши ке-рак. Қуртхоналарни шамоллатиб туриш зарур. Қуртлар 3—4 кунда пилла ўраб бўлгач, 7—8 кундан сўнг пиллалар дас-талардан териб олинади ва пилла қури-тиш-тайёрлаш пунктига топширилади. Клара Солиҳова, Ҳомидий Ҳомид ибн Соқий.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.