Ipak qurti kasalliklari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 261-b. — ziyouz.com
Ipak qurti kasalliklari - ipak qurtlarida uçraydigan kasalliklar. Tut ipak qurtlarida, asosan, quyidagi kasalliklar uçraydi: Sariq (virus) kasalligi ipak qurti, kapalagi hamda ğumbaklarida uçraydi. Virus, asosan, qurt terisidagi jaro-
hat orqali yuqadi. Kasallangan qurt sarğayib, har tarafga örmalay boşlaydi, köpinça, sökçakdan tuşib ketadi. Qurt tanasining böğim orasi şişib, 1—2 kunda nobud böladi. Pebrina kasalligi (nozematoz)ni sodda parazit — nozema qözğatadi. Qurt parazit sporalarini barg b-n yeb yuborişi natijasida kasallanadi. Kasallangan qurt tanasida mayda qora doğlar paydo bölib, ösişdan töxtaydi va nobud böladi. Bu kasallik nasldan naslga ötadi. Jonsizlaniş kasalligi köpinça, oxirgi 3 yoşdagi qurtlarda kuzatiladi. Bunda qurt içagida har xil bakteriyalar içak epiteliysini yemirib, qonga ötadi va zaxarlaydi. Qurtlar içi ketib, ozadi, pilla içida ğum-bakka aylanmay, çiriydi, bunday pillalar qorapaçoq deyiladi. Kon çiriş kasalligi da bakteriya qurt terisining jarohatlangan joyidan kirib, qonga ötadi. Kurt kusib, barg yemay qöyadi, tanasi qorayadi, harakatdan töxtaydi. Liqqoqlik surunkali kasallik. Ipak qurti yoki asalari streptokokklari qurtning örta içagini zararlab kasallantiradi. Kurt bargni kam yeydi, içi ketadi, terisi burişib, qönğir tusga kiradi. Bunday qurtlar keç pilla öraydi, pillasi juda yupqa va mayda böladi. Ölgan qurtlar burişib qoladi. Muskardina kasalligi da parazit zamburuğlar sporasi ipak qurti tanasiga tuşib, terisini teşadi va iplari (gifalari) qurtning hamma organiga ösib kiradi. Qurt böşaşadi, barg yemaydi, qarakatlanmaydi, tanasida kora doğlar paydo bölib, nobud böladi, söng mitseliylar tanani teşib, sirtga çiqadi, qurt toşdek qotib qoladi. Şu sababli bu kasallik «toş kasalligi» deb xam ataladi.
Kuraş çoralari: qurt boqiş sanitariya qoidalariga rioya qilinadi, qurtxona formalin va xloramin b-n dezinfeksiyalanadi. Ad.: Ğaniyeva M.R., Tut ipak qurti kasalliklari va zararkunandalari, T., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИПАК ҚУРТИ КАСАЛЛИКЛАРИ - ипак қуртларида учрайдиган касалликлар. Тут ипак қуртларида, асосан, қуйидаги касалликлар учрайди: Сариқ (вирус) касаллиги ипак қурти, капалаги ҳамда ғумбакларида учрайди. Вирус, асосан, қурт терисидаги жаро-
ҳат орқали юқади. Касалланган қурт сарғайиб, ҳар тарафга ўрмалай бошлайди, кўпинча, сўкчакдан тушиб кетади. Қурт танасининг бўғим ораси шишиб, 1—2 кунда нобуд бўлади. Пебрина касаллиги (нозематоз)ни содда паразит — нозема қўзғатади. Қурт паразит спораларини барг б-н еб юбориши натижасида касалланади. Касалланган қурт танасида майда қора доғлар пайдо бўлиб, ўсишдан тўхтайди ва нобуд бўлади. Бу касаллик наслдан наслга ўтади. Жонсизланиш касаллиги кўпинча, охирги 3 ёшдаги қуртларда кузатилади. Бунда қурт ичагида ҳар хил бактериялар ичак эпителийсини емириб, қонга ўтади ва захарлайди. Қуртлар ичи кетиб, озади, пилла ичида ғум-бакка айланмай, чирийди, бундай пиллалар қорапачоқ дейилади. Кон чириш касаллиги да бактерия қурт терисининг жароҳатланган жойидан кириб, қонга ўтади. Курт кусиб, барг емай қўяди, танаси қораяди, ҳаракатдан тўхтайди. Лиққоқлик сурункали касаллик. Ипак қурти ёки асалари стрептококклари қуртнинг ўрта ичагини зарарлаб касаллантиради. Курт баргни кам ейди, ичи кетади, териси буришиб, қўнғир тусга киради. Бундай қуртлар кеч пилла ўрайди, пилласи жуда юпқа ва майда бўлади. Ўлган қуртлар буришиб қолади. Мускардина касаллиги да паразит замбуруғлар спораси ипак қурти танасига тушиб, терисини тешади ва иплари (гифалари) қуртнинг ҳамма органига ўсиб киради. Қурт бўшашади, барг емайди, қаракатланмайди, танасида кора доғлар пайдо бўлиб, нобуд бўлади, сўнг мицелийлар танани тешиб, сиртга чиқади, қурт тошдек қотиб қолади. Шу сабабли бу касаллик «тош касаллиги» деб хам аталади.
Кураш чоралари: қурт боқиш санитария қоидаларига риоя қилинади, қуртхона формалин ва хлорамин б-н дезинфекцияланади. Ад.: Ғаниева М.Р., Тут ипак қурти касалликлари ва зараркунандалари, Т., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.