Ipak yigiriş va pişitiş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 258-b. — ziyouz.com
Ipak yigiriş va pişitiş — ipakni yigiriş — ipak öraş, şoyi töqişda ajraladigan çiqindilardan yigiriş maşinasida ipak oliş. Çiqindilarni yigirişga tayyorlaş uçun u saralanadi, çangdan tozalanadi, yuviladi va qaynatib qu-ritiladi. Tayyorlangan xom aşyo titiladi, ştapellanadi, taraş maşinasidan 3—4 marta ötaziladi va pilta taxlaş maşinasida xolst (tolalar tu-tami)ga aylantiriladi. Pilta maşinasida xolstdan pilta tayyorlanadi. Pilta pilik maşinasida pilikka aylantiriladi. Yigiriş maşinasida piliklarni qöşib, çözib ingiçkalanadi, pişitiladi va nayçalarga öraladi. Ipak yigiriş maşinasi paxta va jun yigiriş maşinasidan, asosan, çöziş mexanizmi b-n farq qiladi. Yigirilgan ipaklar juftlanib va pişitilib (juftlaş va pişitiş maşinalarida), keyin ularga pardoz beriladi.
Ipakni pişitiş — xom ipak yoki kam pişitilgan kimyoviy ipakdan pişiq, tekis, ziç va silliq ipak oliş jarayoni. Bir neça xom ipak to-lasini qöşib, pişitiş maşinasida pişitiladi (buraladi). Pişitiliş darajasi (1 m uzunlikka töğri keladigan buramlar soni) ipakning nomeriga va xom ipak tolasining qöşib pi-şitilişiga boğliq. Ipak asosan quruq holda, maxsus maşinalarda pişitiladi. Halqali va 2—4 yarusli ipak pişitiş maşinalari bor. Ipak pişitiş maşinasining urçuği va yugurdagining aylanişi natijasida ipak buralib pişiydi. Urçuq va yugurdak öz öqi atrofida bir marta aylanganda ipak ham bir marta buraladi. Yugurdak urçuqdan sekinroq aylanganligi tufayli ipak ğaltakka öraladi. Pişitilgan ipakning burami oçilib ket-masligi uçun unga issiklik yoki buğ b-n vakuumda işlov beriladi. Yigirilgan va pişitilgan ipak pardozlanadi (oxorlanadi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИПАК ЙИГИРИШ ВА ПИШИТИШ — ипакни йигириш — ипак ўраш, шойи тўқишда ажраладиган чиқиндилардан йигириш машинасида ипак олиш. Чиқиндиларни йигиришга тайёрлаш учун у сараланади, чангдан тозаланади, ювилади ва қайнатиб қу-ритилади. Тайёрланган хом ашё титилади, штапелланади, тараш машинасидан 3—4 марта ўтазилади ва пилта тахлаш машинасида холст (толалар ту-тами)га айлантирилади. Пилта машинасида холстдан пилта тайёрланади. Пилта пилик машинасида пиликка айлантирилади. Йигириш машинасида пиликларни қўшиб, чўзиб ингичкаланади, пишитилади ва найчаларга ўралади. Ипак йигириш машинаси пахта ва жун йигириш машинасидан, асосан, чўзиш механизми б-н фарқ қилади. Йигирилган ипаклар жуфтланиб ва пишитилиб (жуфтлаш ва пишитиш машиналарида), кейин уларга пардоз берилади.
Ипакни пишитиш — хом ипак ёки кам пишитилган кимёвий ипакдан пишиқ, текис, зич ва силлиқ ипак олиш жараёни. Бир неча хом ипак то-ласини қўшиб, пишитиш машинасида пишитилади (буралади). Пишитилиш даражаси (1 м узунликка тўғри келадиган бурамлар сони) ипакнинг номерига ва хом ипак толасининг қўшиб пи-шитилишига боғлиқ. Ипак асосан қуруқ ҳолда, махсус машиналарда пишитилади. Ҳалқали ва 2—4 ярусли ипак пишитиш машиналари бор. Ипак пишитиш машинасининг урчуғи ва югурдагининг айланиши натижасида ипак буралиб пишийди. Урчуқ ва югурдак ўз ўқи атрофида бир марта айланганда ипак ҳам бир марта буралади. Югурдак урчуқдан секинроқ айланганлиги туфайли ипак ғалтакка ўралади. Пишитилган ипакнинг бурами очилиб кет-маслиги учун унга иссиклик ёки буғ б-н вакуумда ишлов берилади. Йигирилган ва пишитилган ипак пардозланади (охорланади).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.