Ipakçilik instituti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 263–264-b. — ziyouz.com
Ipakçilik instituti IPAKÇILIK INSTITUTI, Özbekiston ipakçilik ilmiy tadqiqot instituti —pillaçilik va ipakçilik muammolarini örganadigan ilmiy tadqiqot muassasasi. 1927 y. 12 noyab.da Turkiston ipakçilik idorasi («Turkşyolk») Örta Osiyo aksiyadorlik jamiyatining Ipakçilik madaniyati bölimi va Örta Osiyo ipakçilik st-yasi negizida Örta Osiyo ipakçilik va ipakşunoslik in-ti nomi b-n taşkil qilingan. 1931—91 y.larda Örta Osiyo ipakçilik i. t. in-ti. 1991 y.dan hoz. nomda. Toşkent ş.da joylaşgan. 1998 y.dan «Pilla xolding» xolding kompaniyasi tarkibiga kiradi. In-tda ipak qurti seleksiyasi, ipak kurti naslçiligi, ipak qurti genetikasi, ipak qurti tuxumçiligi, ipak qurti kasalliklariga qarşi kuraş, ipak qurti agrozootexnikasi, tut seleksiyasi va agrotexnikasi, tut kasalliklari va zararkunandalariga qarşi kuraş, pillaga dastlabki işlov beriş va standartlaş, ipakçilikni mexani-zatsiyalaş, ipakçilik iqtisodiyoti lab. lari, ilmiy işlarni muvofiqlaştiriş va taşkil qiliş bölimi bor.
In-t olimlari tomonidan ipak kurtining 60 dan ortiq zot va duragaylari yaratilgan. Hoz. davrda Özbekiston 5, Özbekiston 6, Ipakçi 1 x Ipakçi 2, Ipakçi 2 x Ipakçi 1 kabi yuqori mahsuldor tolasi köp bölgan duragaylar işlab çiqarişga joriy etilgan. Ipak qurti jinsini sun'iy boşqariş borasida katta muvaffaqiyatlarga erişildi va jinslari böyiça boşqariladigan (100% li erkak jinsli) duragaylar yaratildi. Tutning Özbekiston, Surxtut, Tojikiston uruğsiz tuti, Mankent, Pioner, SANIIŞ 33 kabi 9 navi yaratildi va r-nlaştirildi. Sifatli kurt tuxumi yetiştiriş, sifatli pilla oliş, ipak kurti va tut daraxtining kasalliklari va zararkunandalariga karşi kuraş usullari, kuruq va tirik pillalarning davlat standartlari, ipak kurti tuxumi tay-yorlaşdagi iş jarayonlarini mexani-zatsiyalaş va b. masalalar örganilgan.
In-t faoliyati E. F. Poyarkov, B. L. Astaurov, V. A. Strunnikov, U. Nasrillayev, X. Rasulov, M. Ğaniyeva, O. Pölatov, Ö. Qöçqorov va b. olimlar nomlari b-n boğliq. In-tda pillaçilikning eng muhim muammolarini örganiş böyiça katta yutukdarga erişildi. Tut ipak qurtining xavfli kasalligi bölgan pebrinaga qarşi kuraşning yagona biologik usuli işlab çiqildi [prof. E. F. Poyarkov (1885-1955)], sanoatbop qurt boqişda duragaylardan foydalaniş, ipak qurti naslçiligi, partogenezi va sitogenetikasi örganildi, ipak qurtining jahon geno-fondi yaratildi [prof. B. A. Astaurov (1907—1975)], ipak qurti genetikasi örganildi, 100% li erkak jinsli du-ragaylar yaratildi (prof. V. A. Strunnikov), ipak kurtining serpuştlik va mahsuldorlik belgilari özgaruvçanligi, irsiylaniş, naslçilik işining texnologik reglamenti, oilalarni baholaş va tanlaş usullari işlab çi-qildi (prof. U. Nasrillayev), pillaçilikka oid darsliklar, monografiyalar yaratildi. In-tda ipak qurti zotlarining 100 dan ortiq, tut navlarining 20 dan ortiq kolleksiyalari bor. In-tda 60 ilmiy xodim işlaydi, ularning 6 nafari fan d-ri va 13 nafari fan nomzodi (2002).
In-tda kutubxona (10 mingga yaqin asar) faoliyat körsatadi, aspirantura bor; ilmiy maqolalar, töplamlar, asarlar naşr qiladi.
Ad.: Abduqodirov Ş., Pillaçiligimiz tarixidan lavhalar T., 2000.
Şodikarim Abduqodirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИПАКЧИЛИК ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон ипакчилик илмий тадқиқот институти —пиллачилик ва ипакчилик муаммоларини ўрганадиган илмий тадқиқот муассасаси. 1927 й. 12 нояб.да Туркистон ипакчилик идораси («Туркшёлк») Ўрта Осиё акциядорлик жамиятининг Ипакчилик маданияти бўлими ва Ўрта Осиё ипакчилик ст-яси негизида Ўрта Осиё ипакчилик ва ипакшунослик ин-ти номи б-н ташкил қилинган. 1931—91 й.ларда Ўрта Осиё ипакчилик и. т. ин-ти. 1991 й.дан ҳоз. номда. Тошкент ш.да жойлашган. 1998 й.дан «Пилла холдинг» холдинг компанияси таркибига киради. Ин-тда ипак қурти селекцияси, ипак курти наслчилиги, ипак қурти генетикаси, ипак қурти тухумчилиги, ипак қурти касалликларига қарши кураш, ипак қурти агрозоотехникаси, тут селекцияси ва агротехникаси, тут касалликлари ва зараркунандаларига қарши кураш, пиллага дастлабки ишлов бериш ва стандартлаш, ипакчиликни механи-зациялаш, ипакчилик иқтисодиёти лаб. лари, илмий ишларни мувофиқлаштириш ва ташкил қилиш бўлими бор.
Ин-т олимлари томонидан ипак куртининг 60 дан ортиқ зот ва дурагайлари яратилган. Ҳоз. даврда Ўзбекистон 5, Ўзбекистон 6, Ипакчи 1 х Ипакчи 2, Ипакчи 2 х Ипакчи 1 каби юқори маҳсулдор толаси кўп бўлган дурагайлар ишлаб чиқаришга жорий этилган. Ипак қурти жинсини сунъий бошқариш борасида катта муваффақиятларга эришилди ва жинслари бўйича бошқариладиган (100% ли эркак жинсли) дурагайлар яратилди. Тутнинг Ўзбекистон, Сурхтут, Тожикистон уруғсиз тути, Манкент, Пионер, САНИИШ 33 каби 9 нави яратилди ва р-нлаштирилди. Сифатли курт тухуми етиштириш, сифатли пилла олиш, ипак курти ва тут дарахтининг касалликлари ва зараркунандаларига карши кураш усуллари, куруқ ва тирик пиллаларнинг давлат стандартлари, ипак курти тухуми тай-ёрлашдаги иш жараёнларини механи-зациялаш ва б. масалалар ўрганилган.
Ин-т фаолияти Э. Ф. Поярков, Б. Л. Астауров, В. А. Струнников, У. Насриллаев, X. Расулов, М. Ғаниева, О. Пўлатов, Ў. Қўчқоров ва б. олимлар номлари б-н боғлиқ. Ин-тда пиллачиликнинг энг муҳим муаммоларини ўрганиш бўйича катта ютукдарга эришилди. Тут ипак қуртининг хавфли касаллиги бўлган пебринага қарши курашнинг ягона биологик усули ишлаб чиқилди [проф. Э. Ф. Поярков (1885-1955)], саноатбоп қурт боқишда дурагайлардан фойдаланиш, ипак қурти наслчилиги, партогенези ва цитогенетикаси ўрганилди, ипак қуртининг жаҳон гено-фонди яратилди [проф. Б. А. Астауров (1907—1975)], ипак қурти генетикаси ўрганилди, 100% ли эркак жинсли ду-рагайлар яратилди (проф. В. А. Струнников), ипак куртининг серпуштлик ва маҳсулдорлик белгилари ўзгарувчанлиги, ирсийланиш, наслчилик ишининг технологик регламенти, оилаларни баҳолаш ва танлаш усуллари ишлаб чи-қилди (проф. У. Насриллаев), пиллачиликка оид дарсликлар, монографиялар яратилди. Ин-тда ипак қурти зотларининг 100 дан ортиқ, тут навларининг 20 дан ортиқ коллекциялари бор. Ин-тда 60 илмий ходим ишлайди, уларнинг 6 нафари фан д-ри ва 13 нафари фан номзоди (2002).
Ин-тда кутубхона (10 мингга яқин асар) фаолият кўрсатади, аспирантура бор; илмий мақолалар, тўпламлар, асарлар нашр қилади.
Ад.: Абдуқодиров Ш., Пиллачилигимиз тарихидан лавҳалар Т., 2000.
Шодикарим Абдуқодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.