Iprit
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 267-b. — ziyouz.com
Iprit IPRIT, (Z, r'-dixlordietilsulfid, S(CH2CH2C1)2 — zaharlovçi modda. Rangsiz, moysimon sarimsoq piyoz yoki xantal hidi keladigan suyuklik. Mol. m. 159,08. Suyuqlaniş t-rasi 14,5°; kaynaş t-rasi 217° (ajraliş b-n); ziçligi 1,274 g/sm3, 20° da uçuvçanligi 0,6 mg/l. Suvda yomon (20° da 0,08%) eriydi. I. nafas a'zolari, teri va me'da-içak orkali turli holatda (buğ, aerozol, tomçi) organizmni kuçli zaharlaydi. Suv ta'sirida sekin gidrolizlanadi. Suvsiz muhitlarda tio-sulfatlar, karbon kislotalarning tuzlari, alkogolyatlar, işqoriy me-tallarning fenolyatlari b-n reaksiyaga kirişadi. Kuçli oksidlovçilar (işqoriy va işqoriy-yer metallarning gipoxloritlari) I. molekulalarini destruksiyalaydi (parçalaydi). Reaksiya mahsulotlari zaharli emas. Şu sababli bu reaksiyalardan I.ni zararsizlantirişda foydalaniladi. Ilk bor I.ni zaharlovçi modda sifatida 1917 y.da Germaniya Belgiyaning Ipr (nomi şundan olingan) ş. yaqinida qöllagan. I.dan saqlaniş uçun protivogaz va tanani himoya qiladigan vositalardan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИПРИТ, (З, р’-дихлордиэтилсульфид, S(CH2CH2C1)2 — заҳарловчи модда. Рангсиз, мойсимон саримсоқ пиёз ёки хантал ҳиди келадиган суюклик. Мол. м. 159,08. Суюқланиш т-раси 14,5°; кайнаш т-раси 217° (ажралиш б-н); зичлиги 1,274 г/см3, 20° да учувчанлиги 0,6 мг/л. Сувда ёмон (20° да 0,08%) эрийди. И. нафас аъзолари, тери ва меъда-ичак оркали турли ҳолатда (буғ, аэрозол, томчи) организмни кучли заҳарлайди. Сув таъсирида секин гидролизланади. Сувсиз муҳитларда тио-сульфатлар, карбон кислоталарнинг тузлари, алкоголятлар, ишқорий ме-талларнинг фенолятлари б-н реакцияга киришади. Кучли оксидловчилар (ишқорий ва ишқорий-ер металларнинг гипохлоритлари) И. молекулаларини деструкциялайди (парчалайди). Реакция маҳсулотлари заҳарли эмас. Шу сабабли бу реакциялардан И.ни зарарсизлантиришда фойдаланилади. Илк бор И.ни заҳарловчи модда сифатида 1917 й.да Германия Белгиянинг Ипр (номи шундан олинган) ш. яқинида қўллаган. И.дан сақланиш учун противогаз ва танани ҳимоя қиладиган воситалардан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.