Iqbol Muhammad
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 457-b. — ziyouz.com
Iqbol Muhammad (1873 yoki 1877.22.2, Sialkot — 1938.21.4, Lohur) — hind şoiri, faylasuf. Urdu va fors tillarida ijod qilgan. Sialkot, Lohur kollejlarida ta'lim olgan. 1905—08 y.larda Angliya va Germaniya un-tlarida öqigan. Ilk şe'r («Yetim nolasi», 1899) va doston («Himolay», 1899)laridayoq insonni, tabiatni, xalq dar-di va kayfiyatini kuylaydi. «Eronda tasavvufning taraqqiyoti» (1908) asarida Şarq falsafasi va diniy ta'limotlarini tahlil qiladi, Ibn Sino, Ibn Arabiy kabi faylasuflarning dunyoqaraşini yuksak baholaydi. «Şaxs sirlari» (1915), «Şaxs sirlarining oçilişi» (1919) dostonlarida, «Zabure Ajam» (1927), «Jovidno-ma» (1932), «Jabroil qanotlari» (1935), «Hijoz arğumoni» (1938) va b. diniyfalsafiy, ijtimoiyaxloqiy asarlarida şaxs va jamiyat, tabiat va xudo, sevgi va akl, Şarqva Ğarb, şaxs va jamiyat haqidagi falsafiy karaşlarini ilgari surgan. I. mustaqil hind konfederatsiyasi tarkibida musulmon davlatini tuziş tarafdori bölgan. I. ba'zi masalalarni hal etişda islom ta'limoti asosida iş kursa, ayrim masalalarda Ğarb faylasuflari, xusu-san, Gegel, Kant, Bergson, Leybnis va Eynşteyn pozitsiyasida turadi. Olimning moddiy boylik va biliş nazariyasi Gegel dialektikasi ta'sirida bölgan.
Ad.: Anikeyev N. P., Vidayuşiysya mislitel i poet Vostoka Muhammad Ikbal, M., 1959; Xorijiy Şarq xalqlarining ilğor ijtimoiyfalsafiy fikrlari tarixi oçerki, T., 1971.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИҚБОЛ Муҳаммад (1873 ёки 1877.22.2, Сиалкот — 1938.21.4, Лоҳур) — ҳинд шоири, файласуф. Урду ва форс тилларида ижод қилган. Сиалкот, Лоҳур коллежларида таълим олган. 1905—08 й.ларда Англия ва Германия ун-тларида ўқиган. Илк шеър («Етим ноласи», 1899) ва достон («Ҳимолай», 1899)ларидаёқ инсонни, табиатни, халқ дар-ди ва кайфиятини куйлайди. «Эронда тасаввуфнинг тараққиёти» (1908) асарида Шарқ фалсафаси ва диний таълимотларини таҳлил қилади, Ибн Сино, Ибн Арабий каби файласуфларнинг дунёқарашини юксак баҳолайди. «Шахс сирлари» (1915), «Шахс сирларининг очилиши» (1919) достонларида, «Забуре Ажам» (1927), «Жовидно-ма» (1932), «Жаброил қанотлари» (1935), «Ҳижоз арғумони» (1938) ва б. динийфалсафий, ижтимоийахлоқий асарларида шахс ва жамият, табиат ва худо, севги ва акл, Шарқва Ғарб, шахс ва жамият ҳақидаги фалсафий карашларини илгари сурган. И. мустақил ҳинд конфедерацияси таркибида мусулмон давлатини тузиш тарафдори бўлган. И. баъзи масалаларни ҳал этишда ислом таълимоти асосида иш курса, айрим масалаларда Ғарб файласуфлари, хусу-сан, Гегель, Кант, Бергсон, Лейбнис ва Эйнштейн позициясида туради. Олимнинг моддий бойлик ва билиш назарияси Гегель диалектикаси таъсирида бўлган.
Ад.: Аникеев Н. П., Выдаюшийся мыслитель и поэт Востока Муҳаммад Икбал, М., 1959; Хорижий Шарқ халқларининг илғор ижтимоийфалсафий фикрлари тарихи очерки, Т., 1971.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.