Iqtisodiy qonunlar

Iqtisodiy qonunlar - kişilik jamiyatining hamma bosqiçlarida moddiy ne'matlarni i.ç., taqsimlaş, ayirboşlaş va iste'mol muno-sabatlarini boşqarib turuvçi obyektiv qonunlar. Kişilik jamiyati va i.ç. munosabatlari vujudga kelişi b-n amal qila boşlaydi. I.q. i.ç. munosabatlari tizimidagi muhim, barqaror, içki, mohiyatli, zaruriy, muntazam takrorlanuvçi aloqadorliklar, boğlanişlarni ifodalaydi. I.q. doimo bir-biri b-n boğliq, biri ikkinçisini taqozo qilgan holda amal qiladi, ma'lum şartşaroitlar yöqolgaç, I.q. ham öz kuçini yökrtadi. I.q.ning ta'sir doirasi va xarakteri jamiyat taraqqiyotining obyektiv şartşaroitlariga, i.ç. vositalariga nisbatan bölgan munosabat şakllariga, ijtimoiy mehnatni taşkil qiliş va uning natijalarini taqsimlaş usullariga boğlik. I.q. obyektiv xarakterga ega. Amal qiliş davrining davomiyligiga qarab I.q. 3 guruhga ajratiladi:

Umumiy I. q. — kişilikjamiyati rivojlanişining barça bosqiçlarida amal qiladigan qonunlar. Mac, vaqtni tejaş qonuni, ehtiyojlarning ösib boriş qonuni, ijtimoiy mehnat taqsimoti qonuni va b. Xususiy I. q.— insoniyat jamiyati taraqqiyotining ma'lum bosqiçlarida, muayyan ijtimoiy-iqtisodiy tizim doirasida amal qiladigan qonunlar. Mas, talab qrnuni, taklif qonuni, qiymat qonuni — tovar-pul munosabatlari mavjud bölgan davrlarda amal qiladi. Maxsus I. q. — alohida olingan iqtisodiy tizim şaroitida amal qiladigan qonunlar. Mac, qöşimça qiymat qonuni.

I. q. tabiat qonunlaridan farq qiladi. Ularning farqi şundaki, tabiat qonunlari doimiydir, I.q. esa ijtimoiy hayot qonunlari bölib, tarixiydir va özgaruvçandir, çunki I.q. kişilarning öz ehtiyojlari va manfaatlari yölidagi faoliyati b-n boğliq bölib, kişilik jamiyati mavjud bölganda paydo böladi va amal qiladi. I.q.ni ilmiy asosda biliş, ulardan jamiyat manfaatlari yölida foydalaniş mumkin. Iqtisodiyot nazariyasi fanining asosiy vazifasi I.q.ni biliş va uning mazmunini oçib beriş hisoblanadi.

Qodirjon Yusupov.