Iqtisodiy sikl
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 488-b. — ziyouz.com
Iqtisodiy sikl - umumiy iqti sodiy faollikning muayyan yillar davomida davriy yuksalib va pasayib, tebranib turişi; bir neça yillar da-vomida iqtisodiyotda yuksaliş va pasayişning davriy takrorlanib turişi, yuksaliş, tanglik, depressiya, jonlaniş fazalaridan iborat. Vaqtga nisbatan har 20—25 y.da takrorlanib turadigan uzoq va har 5—10 y.da takrorlanadigan qisqa I.s. bor. Alohida I.s. bir-biridan davomiyligi va jadalligi böyiça keskin farqlanadi. Şu b-n birga ularning hammasi bir xil fazalarga ega böladi. Siklning eng yuqori nuqtasida iqtisodiyotda töliq bandlik kuzatiladi va i.ç. töliq yoki deyarli töliq quvvat b-n işlaydi. Siklning bu fazasida narx darajasi ösiş tamoyiliga ega böladi, iqtisodiy faollikning ösişi töxtaydi. Tanglik fazasida i.ç. va bandlik qisqaradi, ammo narxlar pasayiş tamoyiliga berilmaydi. Tanglikning quyi nuqtasida i.ç. va bandlik özining eng past darajasi b-n xarakterlanadi. Jonlaniş fazasida i.ç. darajasi kötariladi, bandlik esa töliq bandlik dara-jasigaça ösadi.
Iqtisodiyot nazariyasida I.s.ning asosiy sababi yalpi talab b-n yalpi taklif örtasidagi muvozanatning buzilişi va uning yana kaytadan tiklanişi tarzida izohlanadi. I.s. milliy iqtisodiyotning özini özi tartibga solişi usullaridan biridir.
Şodmon Şerqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИҚТИСОДИЙ ЦИКЛ - умумий иқти содий фаолликнинг муайян йиллар давомида даврий юксалиб ва пасайиб, тебраниб туриши; бир неча йиллар да-вомида иқтисодиётда юксалиш ва пасайишнинг даврий такрорланиб туриши, юксалиш, танглик, депрессия, жонланиш фазаларидан иборат. Вақтга нисбатан ҳар 20—25 й.да такрорланиб турадиган узоқ ва ҳар 5—10 й.да такрорланадиган қисқа И.ц. бор. Алоҳида И.ц. бир-биридан давомийлиги ва жадаллиги бўйича кескин фарқланади. Шу б-н бирга уларнинг ҳаммаси бир хил фазаларга эга бўлади. Циклнинг энг юқори нуқтасида иқтисодиётда тўлиқ бандлик кузатилади ва и.ч. тўлиқ ёки деярли тўлиқ қувват б-н ишлайди. Циклнинг бу фазасида нарх даражаси ўсиш тамойилига эга бўлади, иқтисодий фаолликнинг ўсиши тўхтайди. Танглик фазасида и.ч. ва бандлик қисқаради, аммо нархлар пасайиш тамойилига берилмайди. Тангликнинг қуйи нуқтасида и.ч. ва бандлик ўзининг энг паст даражаси б-н характерланади. Жонланиш фазасида и.ч. даражаси кўтарилади, бандлик эса тўлиқ бандлик дара-жасигача ўсади.
Иқтисодиёт назариясида И.ц.нинг асосий сабаби ялпи талаб б-н ялпи таклиф ўртасидаги мувозанатнинг бузилиши ва унинг яна кайтадан тикланиши тарзида изоҳланади. И.ц. миллий иқтисодиётнинг ўзини ўзи тартибга солиши усулларидан биридир.
Шодмон Шерқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.