Iqtisodiy statistika
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 482-b. — ziyouz.com
Iqtisodiy statistika - statistika tarmoği va davlat statistikasi organlari amaliy faoliyatining eng muhim yönalişlaridan biri, iqtisodiy jarayonlar va hodisalarning miqdoriy tavsifini sifat mazmuni b-n boğliklikda, aniq makon va zamonda örganadi. Xalq xöjaligini bir butunlikda örganiş uçun I.s. statistika fanining bir qismi sifatida xalqxöjaligi yiğma körsatkiçlari tizimini işlab çiqadi. Bu körsatkiçlar yordamida mamlakat iqtisodiy hayotining eng muhim tomonlari töğrisida har tomonlama miqdoriy tavsiflarberiladi. Ix. ma'lumotlari iqti-sodiy jarayonning va umuman iqtisodiyotning barça asosiy jihatlarini doimiy tarzda miqdoriy jihatdan baholaş imkoniyatini beradi. Bu ma'lumotlar, eng avvalo, davlat boşqaruv idoralariga iqtisodiyotni tartibga soliş va iqtisodiy siyosatni işlab çiqiş b-n boğliq masalalarni hal etiş uçun zarur.
I.s. mustaqil fan bölişi b-n birga iqtisodiy nazariya va b. amaliy iqtisodiy fanlarga çambarças boğliq. Mac, nazariyotçilar tomonidan örtaga taşlangan muayyan qaraşlar statistik körsatkiçlar yordamida asoslanadi yoki iqtisodiy jarayonga tegişli statistik körsatkiçlarni tahlil qiliş orqali iqtisodiy qonuniyatlar, tendensiyalar ifodalab beriladi.
I.s.da iqtisodiyotni örganişga tizimli yondoşiladi; muayyan iqtisodiy jarayon örganilayotganda bir neçta körsatkiçlardan foydalaniladi. Bir
jarayenning turli jihatlarini aks ettiradigan körsatkiçlarning özaro bir-biriga muvofiq kelişi muhim ahamiyatga ega. I.s.da tadqiq etiladigan hodisalarning öziga xos tomonlarini hisobga olgan holda ommaviy (yalpi) kuzatiş, tanlab kuzatiş, statistik guruhlaş, indeks usuli, kor-relyatsion taxlil, balans va geografik usullar, xalqaro qiyosiy usullar kabi statistika usullari qöllaniladi. Ay-rim hollarda matematik statistika usullaridan foydalaniladi.
Özbekistonda I.s. amaliyoti b-n alohida vazirlik — Makroiqtisodiyot va statistika vazirligi va uning viloyat, şahar va tuman bölimlari şuğullanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИҚТИСОДИЙ СТАТИСТИКА - статистика тармоғи ва давлат статистикаси органлари амалий фаолиятининг энг муҳим йўналишларидан бири, иқтисодий жараёнлар ва ҳодисаларнинг миқдорий тавсифини сифат мазмуни б-н боғликликда, аниқ макон ва замонда ўрганади. Халқ хўжалигини бир бутунликда ўрганиш учун И.с. статистика фанининг бир қисми сифатида халқхўжалиги йиғма кўрсаткичлари тизимини ишлаб чиқади. Бу кўрсаткичлар ёрдамида мамлакат иқтисодий ҳаётининг энг муҳим томонлари тўғрисида ҳар томонлама миқдорий тавсифларберилади. Их. маълумотлари иқти-содий жараённинг ва умуман иқтисодиётнинг барча асосий жиҳатларини доимий тарзда миқдорий жиҳатдан баҳолаш имкониятини беради. Бу маълумотлар, энг аввало, давлат бошқарув идораларига иқтисодиётни тартибга солиш ва иқтисодий сиёсатни ишлаб чиқиш б-н боғлиқ масалаларни ҳал этиш учун зарур.
И.с. мустақил фан бўлиши б-н бирга иқтисодий назария ва б. амалий иқтисодий фанларга чамбарчас боғлиқ. Mac, назариётчилар томонидан ўртага ташланган муайян қарашлар статистик кўрсаткичлар ёрдамида асосланади ёки иқтисодий жараёнга тегишли статистик кўрсаткичларни таҳлил қилиш орқали иқтисодий қонуниятлар, тенденциялар ифодалаб берилади.
И.с.да иқтисодиётни ўрганишга тизимли ёндошилади; муайян иқтисодий жараён ўрганилаётганда бир нечта кўрсаткичлардан фойдаланилади. Бир
жараеннинг турли жиҳатларини акс эттирадиган кўрсаткичларнинг ўзаро бир-бирига мувофиқ келиши муҳим аҳамиятга эга. И.с.да тадқиқ этиладиган ҳодисаларнинг ўзига хос томонларини ҳисобга олган ҳолда оммавий (ялпи) кузатиш, танлаб кузатиш, статистик гуруҳлаш, индекс усули, кор-реляцион тахлил, баланс ва географик усуллар, халқаро қиёсий усуллар каби статистика усуллари қўлланилади. Ай-рим ҳолларда математик статистика усулларидан фойдаланилади.
Ўзбекистонда И.с. амалиёти б-н алоҳида вазирлик — Макроиқтисодиёт ва статистика вазирлиги ва унинг вилоят, шаҳар ва туман бўлимлари шуғулланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.