Irğiz daryosi böyidagi jang
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 291-b. — ziyouz.com
Irğiz daryosi böyidagi jang (1216) — Muhammad Xorazmşoh qöşini b-n möğullar örtasidagi jang. Hoz. Qozoğistonning Törğay viloyatidagi Irğiz daryosi böyida sodir bölgan. Xo-razmşoh qöşini (60 ming kişi) möğullarning Jöjixon, Subutoy bahodir, Toxuçar nöyon boşçiligidagi 20 minglik qöşini b-n töqnaşgan. Möğullar Çingizxon buyruğiga köra merkit qabilasini tor-mor qilib orqaga qaytmoqçi bölganda Xorazmşoh qöşiniga duç kelgan. Möğullar dastlab jang qilişdan voz keçişgan, birok Muhammad Xorazmşoh b-n öçakişib qolib, jangga kirişga majbur bölişgan. Har ikki tomondan öng qanot raqibning söl qanotidan ustun kelgan, musulmon qöşinining öng qano-tiga Jaloliddin Manguberdi boş bölgan, uning jasorati tufayli Xo-razmşoh qöşini mağlubiyatdan qutulib qolgan. Jangdan söng, qoronğu tunda möğullar şoşilinç suratda çekingan. Möğullarning jangdagi jasorati Xorazmşohga katta ta'sir körsatgan, bu esa keyinçalik ular b-n oçiq maydonda urişişdan qoçişga va oxir oqibat saltanatining halokatiga sababçi bölgan.
Ad.: Şixab ad-Din Muhammad annasavi, Jizneopisaniye sultana Dja-lal ad-Dina Mankburni, Baku, 1973.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИРҒИЗ ДАРЁСИ БЎЙИДАГИ ЖАНГ (1216) — Муҳаммад Хоразмшоҳ қўшини б-н мўғуллар ўртасидаги жанг. Ҳоз. Қозоғистоннинг Тўрғай вилоятидаги Ирғиз дарёси бўйида содир бўлган. Хо-размшоҳ қўшини (60 минг киши) мўғулларнинг Жўжихон, Субутой баҳодир, Тохучар нўён бошчилигидаги 20 минглик қўшини б-н тўқнашган. Мўғуллар Чингизхон буйруғига кўра меркит қабиласини тор-мор қилиб орқага қайтмоқчи бўлганда Хоразмшоҳ қўшинига дуч келган. Мўғуллар дастлаб жанг қилишдан воз кечишган, бирок Муҳаммад Хоразмшоҳ б-н ўчакишиб қолиб, жангга киришга мажбур бўлишган. Ҳар икки томондан ўнг қанот рақибнинг сўл қанотидан устун келган, мусулмон қўшинининг ўнг қано-тига Жалолиддин Мангуберди бош бўлган, унинг жасорати туфайли Хо-размшоҳ қўшини мағлубиятдан қутулиб қолган. Жангдан сўнг, қоронғу тунда мўғуллар шошилинч суратда чекинган. Мўғулларнинг жангдаги жасорати Хоразмшоҳга катта таъсир кўрсатган, бу эса кейинчалик улар б-н очиқ майдонда уришишдан қочишга ва охир оқибат салтанатининг ҳалокатига сабабчи бўлган.
Ад.: Шихаб ад-Дин Муҳаммад аннасави, Жизнеописание султана Джа-лал ад-Дина Манкбурны, Баку, 1973.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.