Iroq
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284-b. — ziyouz.com
Iroq (musiqada) — Ön ikki maqom, Şaşmaqom va Xorazm maqomlari tarkibidagi maqomlardan biri. Iroq mamlakatining nomiga nisbat berilgan. Iroq maqomining tovuşqatori va lad qurilmasi, unga mos çolğu va aşula yöllari bir neça bor özgarib borgan. Şaşmakrmdagi I. ning (Yu. Rajabiy yozuvida) muşkilot (çolğu) bölimi — Tasnif, Tarje, Muhammas, Sa-qil-1, Saqil-2, Saqili Kalon, nasr (aşula) bölimi — Saraxbor (6 taronasi b-n), Muxayyar (4 taronasi b-n), Çanbar, Ufar qismlarini öz içiga oladi. I. ning aşula yöllarida Mu-xayyari Çorgoh namudi va Zebo pari avji qöllaniladi. Muxayyari I. ning 1- va 2- taronalari Çorgoh yöllariga yaqin. Çanbari I. şö'basi alohida aşula yöli bölib, Su-vora yöllarini eslatadi.
I. maqomi yöllarida yaratilgan xalq çolğu va aşula yöllari ham öziga xos ohanglarga boy, odatda ayriliq, intizorlik his-tuyğularini aks ettiradi. Bastakorlar I. yöllari asosida Çöli I., Surnay Iroği, Çanbari I., Muşkiloti I. va uning Ufari, Toşkent Iroği kabi kuy va aşulalarni yaratgan. V. Uspenskiy «Farhod va Şirin», R. Glier va T. Sodiqovlar «Layli va Majnun», S. Yudakov «Maysaraning işi» operalarida I. kuylaridan foydalanişgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИРОҚ (мусиқада) — Ўн икки мақом, Шашмақом ва Хоразм мақомлари таркибидаги мақомлардан бири. Ироқ мамлакатининг номига нисбат берилган. Ироқ мақомининг товушқатори ва лад қурилмаси, унга мос чолғу ва ашула йўллари бир неча бор ўзгариб борган. Шашмакрмдаги И. нинг (Ю. Ражабий ёзувида) мушкилот (чолғу) бўлими — Тасниф, Тарже, Муҳаммас, Са-қил-1, Сақил-2, Сақили Калон, наср (ашула) бўлими — Сарахбор (6 таронаси б-н), Мухайяр (4 таронаси б-н), Чанбар, Уфар қисмларини ўз ичига олади. И. нинг ашула йўлларида Му-хайяри Чоргоҳ намуди ва Зебо пари авжи қўлланилади. Мухайяри И. нинг 1- ва 2- тароналари Чоргоҳ йўлларига яқин. Чанбари И. шўъбаси алоҳида ашула йўли бўлиб, Су-вора йўлларини эслатади.
И. мақоми йўлларида яратилган халқ чолғу ва ашула йўллари ҳам ўзига хос оҳангларга бой, одатда айрилиқ, интизорлик ҳис-туйғуларини акс эттиради. Бастакорлар И. йўллари асосида Чўли И., Сурнай Ироғи, Чанбари И., Мушкилоти И. ва унинг Уфари, Тошкент Ироғи каби куй ва ашулаларни яратган. В. Успенский «Фарҳод ва Ширин», Р. Глиэр ва Т. Содиқовлар «Лайли ва Мажнун», С. Юдаков «Майсаранинг иши» операларида И. куйларидан фойдаланишган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.