Is tegişi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 291–292-b. — ziyouz.com
Is tegişi — i sgazi bilan zaharlaniş. Kerosin, kömir, gaz, ötin va b. yoqilğilar yonganda kislorod yetişmasa, uglerodning çala oksidlaniş mahsuli — SO nafas yöllaridan organizmga kirib, qizil qon tanaçalaridagi gemoglobin b-n birikişidan karboksigemoglobin hosil böladi. Bu modda kislorodni biriktira olmaydi, natijada töqima va hujayralarda kislorod yetişmaydi.
Is tekkan kişining boşi qattiq oğriydi, közi tinadi, köngli ayniydi, darmoni quriydi, gandiraklaydi. Uzoq vaqt is tegib tursa, kişi tamomila holsizlanib, örnidan turolmaydi va pirovardida butunlay huşdan ketadi. Is tekkan kişi tezda sof havoga olib çiqiladi. Nafas olişi töxtab qolgan bölsa, sun'iy nafas oldiriladi va darhol «tez yordam» çaqiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИС ТЕГИШИ — и сгази билан заҳарланиш. Керосин, кўмир, газ, ўтин ва б. ёқилғилар ёнганда кислород етишмаса, углероднинг чала оксидланиш маҳсули — СО нафас йўлларидан организмга кириб, қизил қон таначаларидаги гемоглобин б-н бирикишидан карбоксигемоглобин ҳосил бўлади. Бу модда кислородни бириктира олмайди, натижада тўқима ва ҳужайраларда кислород етишмайди.
Ис теккан кишининг боши қаттиқ оғрийди, кўзи тинади, кўнгли айнийди, дармони қурийди, гандираклайди. Узоқ вақт ис тегиб турса, киши тамомила ҳолсизланиб, ўрнидан туролмайди ва пировардида бутунлай ҳушдан кетади. Ис теккан киши тезда соф ҳавога олиб чиқилади. Нафас олиши тўхтаб қолган бўлса, сунъий нафас олдирилади ва дарҳол «тез ёрдам» чақирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.