Isbot
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 293–294-b. — ziyouz.com
Isbot — mulohaza, hukm, nazariyaning çinligini aniqlaş (asoslaş). I.ning obyektiv metod orqali manti-qiy işonçga olib boradigan turi va inson his-tuyğulari, mayllariga asoslanib ruhiy işonçga olib keladigan turi mavjud. Birinçi turi 2 xil usul: a) bevosita hayotdan olingan faktlar orqali; b) töğriligi aniqlangan fik-rlar orqali amalga oşadi. Biror fikrning çinligi (haqiqatligi)ni töğriligi aniqlangan boşqa fikrlar orqali asoslab beriş mantiqiy I., fak-tlarga asoslangan I. esa real I. deb yuritiladi. Mantiqiy I. tuziliş jihatdan tezis (isbotlanişi kerak bölgan fikr), asos (tezisni isboti uçun keltirilgan dalillar), I.dan iborat. I. va uning qoidalarini birinçi bölib Aristotel işlab çiqqan. Forobiy I.ning ayrim usullarini körsatib bergan va I.ni mantiq ilmining asosi deb aytgan. I. fan va amaliyetda doim qöllanadigan fikrlaş usulidir. Zamonaviy mat. va mantiq ilmida aksimatik, çizikli, çiziqsiz, bevosita va bilvosita analogiya asosidagi I., ekzistensial, muloxdza I.i kabi usul va turlari mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСБОТ — мулоҳаза, ҳукм, назариянинг чинлигини аниқлаш (асослаш). И.нинг объектив метод орқали манти-қий ишончга олиб борадиган тури ва инсон ҳис-туйғулари, майлларига асосланиб руҳий ишончга олиб келадиган тури мавжуд. Биринчи тури 2 хил усул: а) бевосита ҳаётдан олинган фактлар орқали; б) тўғрилиги аниқланган фик-рлар орқали амалга ошади. Бирор фикрнинг чинлиги (ҳақиқатлиги)ни тўғрилиги аниқланган бошқа фикрлар орқали асослаб бериш мантиқий И., фак-тларга асосланган И. эса реал И. деб юритилади. Мантиқий И. тузилиш жиҳатдан тезис (исботланиши керак бўлган фикр), асос (тезисни исботи учун келтирилган далиллар), И.дан иборат. И. ва унинг қоидаларини биринчи бўлиб Аристотель ишлаб чиққан. Форобий И.нинг айрим усулларини кўрсатиб берган ва И.ни мантиқ илмининг асоси деб айтган. И. фан ва амалиетда доим қўлланадиган фикрлаш усулидир. Замонавий мат. ва мантиқ илмида аксиматик, чизикли, чизиқсиз, бевосита ва билвосита аналогия асосидаги И., экзистенциал, мулохдза И.и каби усул ва турлари мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.