Isfahon

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 375-b. — ziyouz.com

Isfahon — Eronning markaziy qismidagi şahar, Zoyanderud daryosi böyidagi xuşmanzara joyda. Isfahon ostonining ma'muriy markazi. Yiliga 28 mm yoğin yogadi. Aholisi 1266 ming kişi (1997).

I. qadimiy qölyozmalarda (mas, Ptolemey asarlarida) Aspadana nomi b-n tilga olingan. Sosoniylar davri (3— 7-a.lar)da Markaziy Eronning iqtisodiy va madaniy markazi bölgan. 7-a. da şaharni arablar egallagan. 8—13-a. larda I. Yaqin va Örta Şarqdagi eng yirik hunarmandçilik va savdo markazlaridan biri bölgan. 1237 y.da I.ni möğul bosqinçilari vayron qilgan, keyinroq şahar qayta tiklangan. 1387 y.da uni Amir Temur egallagan. Şahar 16-a. oxiri — 17-a. boşlarida, Safaviylar davlatining poyimi bölgan davrda ayniqsa ravnaqtopgan. I. 17-a. örtalarida aholisi qariyb 600 ming kişilik katta şahar edi. 1722 y.da uni afğonlar bosib olib, talon-taroj qildilar. 18-a. oxirida poytaxt I.dan Tehronga köçirilgaç, şaqar avvalgi mavqeini yöqotdi.

I. — mamlakatda Tehrondan keyin 2-örindagi muhim savdo-sanoat markazi. Avtomobil va havo yöllari tuguni. Töqimaçilik (ip va jun gazlamalar, trikotaj sanoati), yoğoçsozlik, ozik,- ovqat (yoğ, şakarqand), sement, poyabzal, kimyo korxonalari, oyna z-di bor. Şahar yaqinida yirik metallurgiya z-di qurilgan. I. — gilam töqiş va ör-ta asr miniatyuraçiligining qad. markazi.

I.da Eron me'morçiligining bukj yodgorliklari saqlanib kelmoqda. Joms masjidi (9—20-a.lar), Çehel Döxtaron (1107) va Sarebon minoralari (12-a. oxiri), Ja'far maqbarasi (14-a.), Horune Viloya maqbarasi, Şoh masjidi (1612— 30), Lutfullo masjidi (1603—18), Ali Qopu saroyi (15-a.), Çehel Sutun saroyi (1590), Modari Şoh madrasasi (1706— 14), minoralari tebranuvçi Jonbe masjidi, bir neça köprik-binolar, un-t bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ИСФАҲОН — Эроннинг марказий қисмидаги шаҳар, Зояндеруд дарёси бўйидаги хушманзара жойда. Исфаҳон остонининг маъмурий маркази. Йилига 28 мм ёғин ёгади. Аҳолиси 1266 минг киши (1997).

И. қадимий қўлёзмаларда (мас, Птолемей асарларида) Аспадана номи б-н тилга олинган. Сосонийлар даври (3— 7-а.лар)да Марказий Эроннинг иқтисодий ва маданий маркази бўлган. 7-а. да шаҳарни араблар эгаллаган. 8—13-а. ларда И. Яқин ва Ўрта Шарқдаги энг йирик ҳунармандчилик ва савдо марказларидан бири бўлган. 1237 й.да И.ни мўғул босқинчилари вайрон қилган, кейинроқ шаҳар қайта тикланган. 1387 й.да уни Амир Темур эгаллаган. Шаҳар 16-а. охири — 17-а. бошларида, Сафавийлар давлатининг пойими бўлган даврда айниқса равнақтопган. И. 17-а. ўрталарида аҳолиси қарийб 600 минг кишилик катта шаҳар эди. 1722 й.да уни афғонлар босиб олиб, талон-тарож қилдилар. 18-а. охирида пойтахт И.дан Теҳронга кўчирилгач, шақар аввалги мавқеини йўқотди.

И. — мамлакатда Теҳрондан кейин 2-ўриндаги муҳим савдо-саноат маркази. Автомобиль ва ҳаво йўллари тугуни. Тўқимачилик (ип ва жун газламалар, трикотаж саноати), ёғочсозлик, озик,- овқат (ёғ, шакарқанд), цемент, пойабзал, кимё корхоналари, ойна з-ди бор. Шаҳар яқинида йирик металлургия з-ди қурилган. И. — гилам тўқиш ва ўр-та аср миниатюрачилигининг қад. маркази.

И.да Эрон меъморчилигининг букж ёдгорликлари сақланиб келмоқда. Жомс масжиди (9—20-а.лар), Чеҳел Дўхтарон (1107) ва Саребон миноралари (12-а. охири), Жаъфар мақбараси (14-а.), Ҳоруне Вилоя мақбараси, Шоҳ масжиди (1612— 30), Лутфулло масжиди (1603—18), Али Қопу саройи (15-а.), Чеҳел Сутун саройи (1590), Модари Шоҳ мадрасаси (1706— 14), миноралари тебранувчи Жонбе масжиди, бир неча кўприк-бинолар, ун-т бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.