Isfahon miniatyura maktabi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 375–376-b. — ziyouz.com
Isfahon miniatyura maktabi — 16— 17-a.lar çegarasida Isfahon (Eron)da safaviy şoh Abbos 1 saroyida şakllangan miniatyura maktabi. Mahalliy badiiy maktab xususiyatlarini özlaştirgan I. m. m. ayni vaqtda öz asrining yangi badiiy ğoyalarini ifodalagan. Yangi ifoda vositalari va mazmun (syujetlar) izlaş natijasida an'anaviy miniatyuraga yangi ruh, yönaliş bağişlagan, kitob illyust-ratsiyasi doirasidan çiqib, muraqqa (albom)larda, alohida varaqlarda rasmlar işlana boşlagan. Musavvirni insonning ruhiy olami qiziqtira boşlaşi manzaralar b-n boyitilgan portretlar, çiziklariga e'tibor qara-tilgan rasmlarni yaratişga olib kelgan. 17-a.ning yirik musavvirlaridan Rizo Abbosiy («Çöpon», 1634, Sankt-Peterburgda) I. m. m. uslubini yaratuvçilaridan böldi. U Eron miniatyuralaridagi rangdor böyoqlardan voz keçib, yangi tasvir vositalari (çiziqlar, şakllar)ga murojaat etgan, na-tijada rasm birinçi öringa ötib, rang bir oz yengil tus sifatidagina qöllanilgan. Keyinçalik I. m. m. (Muhammad Qosim, Afzal ulhusayniy, Muhammad Yusuf va b. ijodi)da şakllar yirik, hayotiy lavxalar va manzara yanada real ifodalangan, kiyimlar bezagi va zamin tasvirida zarhaldan keng foydalanilgan, yangi mazmun b-n boy-itilgan asarlar yaratiş xarakterli bölgan. 17- a. 70-y.laridan yevropa rangtasvirining ta'siri kuçaygan. Muhammad Zamon, Ali Qulibek Jabbor va b. asarlarida nursoyaning ayrim xususi-yatlari kuzatiladi, xristian mifologiyasi mavzui köplab uçraydi. 18-a. boşlariga kelib I. m. m.da «yevropalaştiriş»dan iborat yönaliş yetakçi örin egallagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСФАҲОН МИНИАТЮРА МАКТАБИ — 16— 17-а.лар чегарасида Исфаҳон (Эрон)да сафавий шоҳ Аббос 1 саройида шаклланган миниатюра мактаби. Маҳаллий бадиий мактаб хусусиятларини ўзлаштирган И. м. м. айни вақтда ўз асрининг янги бадиий ғояларини ифодалаган. Янги ифода воситалари ва мазмун (сюжетлар) излаш натижасида анъанавий миниатюрага янги руҳ, йўналиш бағишлаган, китоб иллюст-рацияси доирасидан чиқиб, мураққа (альбом)ларда, алоҳида варақларда расмлар ишлана бошлаган. Мусаввирни инсоннинг руҳий олами қизиқтира бошлаши манзаралар б-н бойитилган портретлар, чизикларига эътибор қара-тилган расмларни яратишга олиб келган. 17-а.нинг йирик мусаввирларидан Ризо Аббосий («Чўпон», 1634, Санкт-Петербургда) И. м. м. услубини яратувчиларидан бўлди. У Эрон миниатюраларидаги рангдор бўёқлардан воз кечиб, янги тасвир воситалари (чизиқлар, шакллар)га мурожаат этган, на-тижада расм биринчи ўринга ўтиб, ранг бир оз енгил тус сифатидагина қўлланилган. Кейинчалик И. м. м. (Муҳаммад Қосим, Афзал улҳусайний, Муҳаммад Юсуф ва б. ижоди)да шакллар йирик, ҳаётий лавхалар ва манзара янада реал ифодаланган, кийимлар безаги ва замин тасвирида зарҳалдан кенг фойдаланилган, янги мазмун б-н бой-итилган асарлар яратиш характерли бўлган. 17- а. 70-й.ларидан европа рангтасвирининг таъсири кучайган. Муҳаммад Замон, Али Қулибек Жаббор ва б. асарларида нурсоянинг айрим хусуси-ятлари кузатилади, христиан мифологияси мавзуи кўплаб учрайди. 18-а. бошларига келиб И. м. м.да «европалаштириш»дан иборат йўналиш етакчи ўрин эгаллаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.