Işga tiklaş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 427–428-b. — ziyouz.com
Işga tiklaş — mexnat şartno-masi ğayriqonuniy ravişda bekor qilingan yoki xodim konunga xilof tarzda boşqa işga ötkazilgan hollarda uning avvalgi işga tiklanişi. Xodim iş beruvçining özi, sud yoki boşqa vakolatli organ tomonidan işga tiklanadi. Bunda iş beruvçi xodimga yetkazilgan zararni qoplaşga majburdir. Zararni qoplaş: xodimga majbu-ran progul qilgan vaqti uçun iş beruvçi haq tölaşi şart ekanligidan; mehnat şartnomasi bekor etilganligi, ya'ni xodim işdan böşatilganligi yoki boşqa işga ötkazilganligi ustidan şikoyat qiliş b-n boğliq qöşimça xarajatlar (mutaxassislardan maslahat oliş, iş yuritiş, yöl kira va h. k.) uçun hamda xodim körgan ma'naviy zarar uçun kompensatsiya tölaşdan iborat. Ma'naviy zarar uçun tulanadigan kompensatsiya mikdori iş beruvçining xatti-xarakatiga berilgan bahoni hisobga olgan holda, sud tomonidan belgilanadi, lekin bu miqdor xodimning oylik iş haqidan kam bölmasligi şart. Şuningdek, konunga xilof ravişda mehnat şartnomasi bekor etilgani yoki boşqa işga ötkazilgani tufayli progul qilişga majbur bölgan vaqt uçun xodimga örtaça iş haqi yoxud kam haq tölanadigan işni bajargani uçun iş haqi örtasidagi farq tölanadi, lekin majburiy progul muddati bir yildan oş-masligi kerak. Xodimning iltimosiga köra, sud uni I.t. örniga majburan progul qilgan vaqti uçun iş haqi, ma'naviy zarar, işdan böşatiş yoki boşqa işga ötkaziş yuzasidan sudga şikoyat qiliş b-n boğliq xarajat pulidan taşqari, kamida 3 oylik iş haqi mikdorida qöşimça qaq undirib berişi mumkin (ÖzR Mehnat kodek-si, 111 —122-moddalar); xodim qonunsiz asoslarga muvofiq yoki belgilangan tartib buzilgan holda işdan böşa-tilib, korxona, muassasa, taşkilotning tugatilganligi tufayli uni işga tiklab bölmaydigan hollar ba'zan yuzaga keladi. Bu holda sud işdan böşatişni notöğri deb topib, xodimning da'vosi böyiça mazkur korxona, muassasa va taşkilotni tugatiş komissi-yasiga yoki ularni tugatiş haqida qaror qabul qilgan organ ga, zarur hollarda esa korxonaning huquqiy vorisiga murojaat etib, ular zimmasiga bir yilga qadar davom etgan majburiy progul vaqti uçun xodimga iş haqi tölaş majburiyatini yuklaydi. Ayni vaqtda sud korxona, muassasa, taşkilot tugatilganligi munosabati b-n xodimni işdan böşatilgan, deb topadi va u qöşimça yordam oliş kafolatidan foydalanadi. Umuman, xodim I.t. böyiça da'vo b-n uni işdan böşatiş haqidagi buyruqdan köçirma berilgan vaqtdan boşlab bir oy içida sudga şikoyat qilişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШГА ТИКЛАШ — мехнат шартно-маси ғайриқонуний равишда бекор қилинган ёки ходим конунга хилоф тарзда бошқа ишга ўтказилган ҳолларда унинг аввалги ишга тикланиши. Ходим иш берувчининг ўзи, суд ёки бошқа ваколатли орган томонидан ишга тикланади. Бунда иш берувчи ходимга етказилган зарарни қоплашга мажбурдир. Зарарни қоплаш: ходимга мажбу-ран прогул қилган вақти учун иш берувчи ҳақ тўлаши шарт эканлигидан; меҳнат шартномаси бекор этилганлиги, яъни ходим ишдан бўшатилганлиги ёки бошқа ишга ўтказилганлиги устидан шикоят қилиш б-н боғлиқ қўшимча харажатлар (мутахассислардан маслаҳат олиш, иш юритиш, йўл кира ва ҳ. к.) учун ҳамда ходим кўрган маънавий зарар учун компенсация тўлашдан иборат. Маънавий зарар учун туланадиган компенсация микдори иш берувчининг хатти-харакатига берилган баҳони ҳисобга олган ҳолда, суд томонидан белгиланади, лекин бу миқдор ходимнинг ойлик иш ҳақидан кам бўлмаслиги шарт. Шунингдек, конунга хилоф равишда меҳнат шартномаси бекор этилгани ёки бошқа ишга ўтказилгани туфайли прогул қилишга мажбур бўлган вақт учун ходимга ўртача иш ҳақи ёхуд кам ҳақ тўланадиган ишни бажаргани учун иш ҳақи ўртасидаги фарқ тўланади, лекин мажбурий прогул муддати бир йилдан ош-маслиги керак. Ходимнинг илтимосига кўра, суд уни И.т. ўрнига мажбуран прогул қилган вақти учун иш ҳақи, маънавий зарар, ишдан бўшатиш ёки бошқа ишга ўтказиш юзасидан судга шикоят қилиш б-н боғлиқ харажат пулидан ташқари, камида 3 ойлик иш ҳақи микдорида қўшимча қақ ундириб бериши мумкин (ЎзР Меҳнат кодек-си, 111 —122-моддалар); ходим қонунсиз асосларга мувофиқ ёки белгиланган тартиб бузилган ҳолда ишдан бўша-тилиб, корхона, муассаса, ташкилотнинг тугатилганлиги туфайли уни ишга тиклаб бўлмайдиган ҳоллар баъзан юзага келади. Бу ҳолда суд ишдан бўшатишни нотўғри деб топиб, ходимнинг даъвоси бўйича мазкур корхона, муассаса ва ташкилотни тугатиш комисси-ясига ёки уларни тугатиш ҳақида қарор қабул қилган орган га, зарур ҳолларда эса корхонанинг ҳуқуқий ворисига мурожаат этиб, улар зиммасига бир йилга қадар давом этган мажбурий прогул вақти учун ходимга иш ҳақи тўлаш мажбуриятини юклайди. Айни вақтда суд корхона, муассаса, ташкилот тугатилганлиги муносабати б-н ходимни ишдан бўшатилган, деб топади ва у қўшимча ёрдам олиш кафолатидан фойдаланади. Умуман, ходим И.т. бўйича даъво б-н уни ишдан бўшатиш ҳақидаги буйруқдан кўчирма берилган вақтдан бошлаб бир ой ичида судга шикоят қилиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.