Işlab çiqariş birlaşmasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 432–433-b. — ziyouz.com
Işlab çiqariş birlaşmasi IŞLAB ÇIQARIŞ BIRLAŞMASI, kombinat — ixtisoslaşganbir butun i.ç.-xöjalik majmui. Uning tarkibiga özaro i.ç. aloqalari va markazlaşgan yordamçi hamda xizmat körsatiş korxonalariga ega bölgan z-d, f-ka, loyiha-texnologiya va b. taşkilotlar kiradi. I.ç.b. tarkibiga kiruvçi i.ç. bölinmalari yuridik şaxs hisoblanmaydi. Ilmiy-texnika tarak,- qiyoti imkoniyatlaridan töla foydalaniş asosida işlab çiqarişni ixtisoslaştiriş, kooperatsiyalaş, kombinatsiyalaş va b.ni tadbiq etiş asosida taşkil etiladi. I.ç.b. bir qança afzalliklarga ega bölib, odatda, ularda moddiy-texnikaviy, moliyaviy va mehnat resurslari samarali işlatiladi, zamonaviy ilmiy-texnika yutuqlari qöllanib, i.ç.ni, mehnatni, bo-şqaruvni takomillaştiriş (boşqa-ruv apparatini qisqartiriş, uning köp bosqiçliligiga barham beriş) imkoniyati tuğiladi. I.ç.b.ning muhim vazifalaridan biri texnika taraqqiyo-tini tezlaştiriş va mahsulot sifa-tini oşirişdan iborat. I.ç.b.ga boş korxonaning boşqaruv apparati rahbarlik qiladi. I.ç.b.ni boş direktor (direktor) boşkaradi. I.ç.b. huzurida i.ç. bölimlari rahbarlari va kasaba uyuşmasi vakillaridan iborat maslahat organi makrmiga ega bölgan Direktorlar kengaşi faoliyat körsatadi. Boş direktor kengaş raisi hisoblanadi.
Çet mamlakatlar sanoatida I.ç.b. körinişidagi majmualar butun bir tarmoqni yoki kiçik tarmoklarni qamraydi va i.ç.ning texnologik, yagona xom aşyo bazasi yoki texnologik jarayonlarning ketma-ketligi, turdoşligi tamoyillari asosida şakllanadi.
Özbekistonda I.ç.b. 1960-y.lar boşlaridan i.ç. jihatidan özaro boğliq, asosan, bir xil mahsulot işlab çiqaradigan kiçik korxonalarni yetakçi boş korxona rahbarligida birlaştiriş negizida firmalar körinişida taşkil etilgan. Özbekiston mustaqillikka erişgaç, bozor munosabatlariga ötilişi va şunga boğliq holda mulkçilik munosabatlarining özgarişi natijasida zamonaviy talablarga javob bermay qolgan köpgina I.ç.b.lari tugatildi. Ularning ba'zilari esa yangiça mulkçilik munosabatlariga asosan qaytataşkil etildi. Mas, Çkalov nomidagi «Toşkent aviatsiya işlab çiqariş birlaşmasi» aksiyadorlik jamiyati, Toşkent «Töqimaçilik» işlab çiqariş birlaşmasi va b.
I.ç.b. iqtisodiy jihatdan asoslab taşkil etilgan taqdirda i.ç. va mehnatni taşkil etiş samaradorligi oşadi, mahsulot tannarxi kamayadi, foyda va rentabellik darajasi ortadi. Sadir Salimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШ БИРЛАШМАСИ, комбинат — ихтисослашганбир бутун и.ч.-хўжалик мажмуи. Унинг таркибига ўзаро и.ч. алоқалари ва марказлашган ёрдамчи ҳамда хизмат кўрсатиш корхоналарига эга бўлган з-д, ф-ка, лойиҳа-технология ва б. ташкилотлар киради. И.ч.б. таркибига кирувчи и.ч. бўлинмалари юридик шахс ҳисобланмайди. Илмий-техника тарак,- қиёти имкониятларидан тўла фойдаланиш асосида ишлаб чиқаришни ихтисослаштириш, кооперациялаш, комбинациялаш ва б.ни тадбиқ этиш асосида ташкил этилади. И.ч.б. бир қанча афзалликларга эга бўлиб, одатда, уларда моддий-техникавий, молиявий ва меҳнат ресурслари самарали ишлатилади, замонавий илмий-техника ютуқлари қўлланиб, и.ч.ни, меҳнатни, бо-шқарувни такомиллаштириш (бошқа-рув аппаратини қисқартириш, унинг кўп босқичлилигига барҳам бериш) имконияти туғилади. И.ч.б.нинг муҳим вазифаларидан бири техника тараққиё-тини тезлаштириш ва маҳсулот сифа-тини оширишдан иборат. И.ч.б.га бош корхонанинг бошқарув аппарати раҳбарлик қилади. И.ч.б.ни бош директор (директор) бошкаради. И.ч.б. ҳузурида и.ч. бўлимлари раҳбарлари ва касаба уюшмаси вакилларидан иборат маслаҳат органи макрмига эга бўлган Директорлар кенгаши фаолият кўрсатади. Бош директор кенгаш раиси ҳисобланади.
Чет мамлакатлар саноатида И.ч.б. кўринишидаги мажмуалар бутун бир тармоқни ёки кичик тармокларни қамрайди ва и.ч.нинг технологик, ягона хом ашё базаси ёки технологик жараёнларнинг кетма-кетлиги, турдошлиги тамойиллари асосида шаклланади.
Ўзбекистонда И.ч.б. 1960-й.лар бошларидан и.ч. жиҳатидан ўзаро боғлиқ, асосан, бир хил маҳсулот ишлаб чиқарадиган кичик корхоналарни етакчи бош корхона раҳбарлигида бирлаштириш негизида фирмалар кўринишида ташкил этилган. Ўзбекистон мустақилликка эришгач, бозор муносабатларига ўтилиши ва шунга боғлиқ ҳолда мулкчилик муносабатларининг ўзгариши натижасида замонавий талабларга жавоб бермай қолган кўпгина И.ч.б.лари тугатилди. Уларнинг баъзилари эса янгича мулкчилик муносабатларига асосан қайтаташкил этилди. Мас, Чкалов номидаги «Тошкент авиация ишлаб чиқариш бирлашмаси» акциядорлик жамияти, Тошкент «Тўқимачилик» ишлаб чиқариш бирлашмаси ва б.
И.ч.б. иқтисодий жиҳатдан асослаб ташкил этилган тақдирда и.ч. ва меҳнатни ташкил этиш самарадорлиги ошади, маҳсулот таннархи камаяди, фойда ва рентабеллик даражаси ортади. Садир Салимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.