Işlab çiqariş ta'limi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 437-b. — ziyouz.com
Işlab çiqariş ta'limi -ÖzRda malakali mutaxassislar tayyorlaş jarayoni hamda örta maxsus va kasbhunar ta'limining tarkibiy qismi. Asosiy vazifasi — kelgusida malakali mutaxassis bölib yetişadigan öquvçilarni muayyan kasb sohasida bevo-sita faoliyat körsatişga tayyorlaş, ya'ni bilimlarni amaliyotga tadbiq etişga örgatiş, zarur kasb könikmalari va malakalarini şakllantirişdan iborat. I.ç.t.ni amalga oşirişda nazariy ta'limning ahamiyati katta. I.ç.t. 3 asosiy bosqiç (öquv ustaxonalari, öquv maydonlari, öquv lab.lari, öquv xöjaliklaridagi I.ç.t.; i.ç. şaroiti — korxona, quriliş, xöjaliklardagi I.ç.t.; i.ç. tajribasi) ga bölinadi. Har bir bosqiç öziga xos maqsad va öquv jarayonida öz örniga ega bölib, kasb xususiyatiga qarab ular turli muddatli böladi va u I.ç.t. dasturi b-n belgilanadi. Öquvçilarning I.ç.t. işlab çiqariş ustasi rahbarligida va öquvçilarning unumli mehnati davomida amalga oşiriladi. I.ç.t. mazmuni muayyan kasbdagi kiçik muta-xassislarning mehnat faoliyati hamda malaka darajasini taxlil qiliş asosida belgilanadi. Öquvçilarga I.ç.t. berişdan asosiy maqsad ularga öz kas-blari uçun xos bölgan i.ç. jarayonini rejalaştiriş, tayyorlaş, amalga oşiriş, nazorat qiliş, i.ç. jarayoniga xizmat körsatişga örgatişdan iborat. Kiçik mutaxassis bajaradigan ana şu vazifalarning muayyan kasb va malaka darajasiga muvofiq aniq mazmuni maqorat tavsifnomasida aks etadi. Bu hujjat kiçik mutaxassis bajaradigan işi va kasbhunar böyiça «Özbekiston Respublikasi kasbhunar ta'limi davlat ta'lim standarti» (2000 y. 16 okt.) asosida tuziladi. Unda öquvçi kasbhunar öquv yurtida ta'lim olişi davomida egallaşi lozim bölgan bilim, könikma va malakalarga qöyiladigan talablar qayd etiladi. Mahorat tavsifnomasi kasbhunar öquv yurtida kiçik mutaxassislarni tayyorlaş mohiyatini belgilovçi asosdir. Kiçik mutaxassislarning mehnat faoliyatini tahlil qiliş natijasida ajratib olingan mehnat jarayonlarini bajariş yöllari va usullari muayyan tarzda tartibga solinadi hamda I.ç.t. mazmunini belgilovçi I.ç.t. dasturida bayon qilinadi. I.ç.t. dasturi öquvçilarga nimani, qanday izçillik va hajmda örgatişni belgilab beradi. I.ç.t. dasturini işlab çiqişga korxonalarning yetakçi muxandis-texnik xodimlari, i.t. muassasalari va vazirliklar, kasbhunar öquv yurtlarining malakali xodimlari jalb qilinadi. I.ç.t. ta'limning turli usullaridan foydalanilgan tarzda amalga oşiriladi.
Ötkir Tolipov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТАЪЛИМИ -ЎзРда малакали мутахассислар тайёрлаш жараёни ҳамда ўрта махсус ва касбҳунар таълимининг таркибий қисми. Асосий вазифаси — келгусида малакали мутахассис бўлиб етишадиган ўқувчиларни муайян касб соҳасида бево-сита фаолият кўрсатишга тайёрлаш, яъни билимларни амалиётга тадбиқ этишга ўргатиш, зарур касб кўникмалари ва малакаларини шакллантиришдан иборат. И.ч.т.ни амалга оширишда назарий таълимнинг аҳамияти катта. И.ч.т. 3 асосий босқич (ўқув устахоналари, ўқув майдонлари, ўқув лаб.лари, ўқув хўжаликларидаги И.ч.т.; и.ч. шароити — корхона, қурилиш, хўжаликлардаги И.ч.т.; и.ч. тажрибаси) га бўлинади. Ҳар бир босқич ўзига хос мақсад ва ўқув жараёнида ўз ўрнига эга бўлиб, касб хусусиятига қараб улар турли муддатли бўлади ва у И.ч.т. дастури б-н белгиланади. Ўқувчиларнинг И.ч.т. ишлаб чиқариш устаси раҳбарлигида ва ўқувчиларнинг унумли меҳнати давомида амалга оширилади. И.ч.т. мазмуни муайян касбдаги кичик мута-хассисларнинг меҳнат фаолияти ҳамда малака даражасини тахлил қилиш асосида белгиланади. Ўқувчиларга И.ч.т. беришдан асосий мақсад уларга ўз кас-блари учун хос бўлган и.ч. жараёнини режалаштириш, тайёрлаш, амалга ошириш, назорат қилиш, и.ч. жараёнига хизмат кўрсатишга ўргатишдан иборат. Кичик мутахассис бажарадиган ана шу вазифаларнинг муайян касб ва малака даражасига мувофиқ аниқ мазмуни мақорат тавсифномасида акс этади. Бу ҳужжат кичик мутахассис бажарадиган иши ва касбҳунар бўйича «Ўзбекистон Республикаси касбҳунар таълими давлат таълим стандарти» (2000 й. 16 окт.) асосида тузилади. Унда ўқувчи касбҳунар ўқув юртида таълим олиши давомида эгаллаши лозим бўлган билим, кўникма ва малакаларга қўйиладиган талаблар қайд этилади. Маҳорат тавсифномаси касбҳунар ўқув юртида кичик мутахассисларни тайёрлаш моҳиятини белгиловчи асосдир. Кичик мутахассисларнинг меҳнат фаолиятини таҳлил қилиш натижасида ажратиб олинган меҳнат жараёнларини бажариш йўллари ва усуллари муайян тарзда тартибга солинади ҳамда И.ч.т. мазмунини белгиловчи И.ч.т. дастурида баён қилинади. И.ч.т. дастури ўқувчиларга нимани, қандай изчиллик ва ҳажмда ўргатишни белгилаб беради. И.ч.т. дастурини ишлаб чиқишга корхоналарнинг етакчи мухандис-техник ходимлари, и.т. муассасалари ва вазирликлар, касбҳунар ўқув юртларининг малакали ходимлари жалб қилинади. И.ч.т. таълимнинг турли усулларидан фойдаланилган тарзда амалга оширилади.
Ўткир Толипов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.