Işlab çiqariş-texnika nazorati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 437–438-b. — ziyouz.com
Işlab çiqariş-texnika nazorati — sanoat korxonalarida mahsulot sifatini nazorat qiliş yuzasidan bajariladigan xizmatlar majmui. Texnik nazorat i.ç.ning barça qismlari (xom aşyo, materiallar, yoqilği, yarim fabrikatlar, butlovçi qismlar, texnologik jarayonlar, asboblar, dast-goxlar, uskunalar, tayyor mahsulotlar va b.)da amalga oşiriladi. Nazorat qilinadigan obyekt xususiyatiga köra, nazoratning kuzatib nazorat qiliş, mexanik xususiyatlarni nazorat qiliş, kimyoviy taxlil, metallografik tadqiqotlar ötkaziş, sinab körib nazorat qiliş va b. usullari bor. Taşkiliy jihatdan uning texnologik ja-rayonlarni nazorat qiliş; operatsion nazorat (mahsulot i.ç. b-n boğliq operatsiya bajarib bölingaç, ötkaziladi); inspeksion (yoki tanlab) nazorat qiliş; boşlanğiç nazorat (korxonaga yetkazib berilgan materiallar, xom aşyo, yarim fabrikatlar, butlovçi de-tallar nazorat qilinadi); faol nazorat (mahsulotni i.ç. jarayonida ölçov asboblari yordamida nazorat qiliş);: tayyor mahsulotni qabul qiliş jarayo-nidagi nazorat va b. turlari bor. I.ç.t. ning asosiy vazifasi korxonalardagi nazorat operatsiyalarning bajarili-şini, işlab çiqarilayotgan mahsulotning komplektligini tekşiriş, brakni yöqotiş hamda mahsulotni belgilangan standart va texnik şartlarga muvofiq qilib i.ç.ni ta'minlaşdan iborat. I.ç.t.ni korxona bölimlarida xodimlar, sexlarda işçilar, sozlovçilar, ustalar, brigadirlar va korxonalarning hamma muhim uçastkalarida texnika nazorati bölimi xodimlari amalga oşiradi. Texnika nazorati bölimining vazifasi nazorat usullarini işlab çiqiş, brakni hisobga oliş va taxlil qilişidir. Hoz. vaqtda detallarni i.ç. jarayonida nazorat qilişning eng zamonaviy usullari (avtomatlaştiriş, yoppasiga nazorat qiliş)ni yaratişga keng e'tibor qaratilgan.
Özbekistonda Asaka avtomobil z-di, Buxoro neftni qayta işlaş z-di, «Kabul tekstaylz» korporatsiyasining Özbekistondagi qöşma korxonalarida va b.larda mahsulot i.ç.ni nazorat qilişning xuddi şunday zamonaviy usullari tadbiq etilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШ-ТЕХНИКА НАЗОРАТИ — саноат корхоналарида маҳсулот сифатини назорат қилиш юзасидан бажариладиган хизматлар мажмуи. Техник назорат и.ч.нинг барча қисмлари (хом ашё, материаллар, ёқилғи, ярим фабрикатлар, бутловчи қисмлар, технологик жараёнлар, асбоблар, даст-гохлар, ускуналар, тайёр маҳсулотлар ва б.)да амалга оширилади. Назорат қилинадиган объект хусусиятига кўра, назоратнинг кузатиб назорат қилиш, механик хусусиятларни назорат қилиш, кимёвий тахлил, металлографик тадқиқотлар ўтказиш, синаб кўриб назорат қилиш ва б. усуллари бор. Ташкилий жиҳатдан унинг технологик жа-раёнларни назорат қилиш; операцион назорат (маҳсулот и.ч. б-н боғлиқ операция бажариб бўлингач, ўтказилади); инспекцион (ёки танлаб) назорат қилиш; бошланғич назорат (корхонага етказиб берилган материаллар, хом ашё, ярим фабрикатлар, бутловчи де-таллар назорат қилинади); фаол назорат (маҳсулотни и.ч. жараёнида ўлчов асбоблари ёрдамида назорат қилиш);: тайёр маҳсулотни қабул қилиш жараё-нидаги назорат ва б. турлари бор. И.ч.т. нинг асосий вазифаси корхоналардаги назорат операцияларнинг бажарили-шини, ишлаб чиқарилаётган маҳсулотнинг комплектлигини текшириш, бракни йўқотиш ҳамда маҳсулотни белгиланган стандарт ва техник шартларга мувофиқ қилиб и.ч.ни таъминлашдан иборат. И.ч.т.ни корхона бўлимларида ходимлар, цехларда ишчилар, созловчилар, усталар, бригадирлар ва корхоналарнинг ҳамма муҳим участкаларида техника назорати бўлими ходимлари амалга оширади. Техника назорати бўлимининг вазифаси назорат усулларини ишлаб чиқиш, бракни ҳисобга олиш ва тахлил қилишидир. Ҳоз. вақтда деталларни и.ч. жараёнида назорат қилишнинг энг замонавий усуллари (автоматлаштириш, ёппасига назорат қилиш)ни яратишга кенг эътибор қаратилган.
Ўзбекистонда Асака автомобиль з-ди, Бухоро нефтни қайта ишлаш з-ди, «Кабул текстайлз» корпорациясининг Ўзбекистондаги қўшма корхоналарида ва б.ларда маҳсулот и.ч.ни назорат қилишнинг худди шундай замонавий усуллари тадбиқ этилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.