Işlab çiqarişni iqtisodiy rağbatlantiriş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 443-b. — ziyouz.com
Işlab çiqarişni iqtisodiy rağbatlantiriş - iqtisodiy omillar yordam ida korxona iqti-sodiy manfaatlariga ta'sir körsatadi. I.ç.i.r. moddiy i.ç.ni rivojlantirişning zarur va muhim şartidir. Davlat tomonidan I.ç.i.r. imtiyozli kreditlar beriş, i.ç.ga töğridan-töğri subsidiyalar ajratiş, soliq im-tiyozlari beriş, taşki faoliyatni moliyaviy qöllab-quvvatlaş, davlat xarid narxlarini kötariş, iş haqidan olinadigan soliqlar stavkasini pasaytiriş, eksport-import tovarlarini boj tölovidan ozod qiliş va b. dan iborat. I.ç.i.r. korxona b-n davlat örtasidagi, korxonalararo hamda korxona b-n uning xodimlari orasidagi iqti-sodiy munosabatlarni ifodalaydi. Şuning uçun I.ç.i.r. ayni vaqtda, moddiy i.ç. dagi xöjalik hisobi munosabatlarini ham aks ettiradi. Davlat b-n korxona orasidagi iqtisodiy munosabatlar korxonada olingan foydani taqsimlaş, işlab çiqarilgan mahsulotga narx qöyiş, i.ç. fondlari uçun tölov meyorlarini belgilaş, korxonaga zarur bölganda kredit beriş va b. tadbirlarda namoyon böladi. Korxona b-n xodimlar örtasidagi munosabatlar esa işçilar (mutaxassis)ning şaxsiy moddiy manfaatini qondiriş uçun bölgan intilişlarida va ularning mehnatiga qarab haq tölaşda öz aksini topadi.
I.ç.i.r. tizimi xodimlarining öz mehnat natijalaridan bevosita moddiy manfaatdorligini ta'minlagan taqdirdagina yaxşi samara beradi. Şu tufayli I.ç.i.r. ni takomillaştiriş, dastavval xodimlarni moddiy rağbatlantiriş tizimini takomillaştirişni taqozo qiladi. Işçilarni moddiy rağbarlantiriş, asosan, iş haqi, mukofotlaş, kaşfiyot, ixtiro va ra-sionalizatorlik takliflari uçun taqdirlaş orqali amalga oşiriladi. Korxonalarning fonda va b. manbalar xiso-biga taşkil qilinadigan iqtisodiy rağbatlantiriş fondlari, ijtimoiymadaniy tadbirlar va i.ç.ni rivojlantiriş fondlari I.ç.i.r. da katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИ ИҚТИСОДИЙ РАҒБАТЛАНТИРИШ - иқтисодий омиллар ёрдам ида корхона иқти-содий манфаатларига таъсир кўрсатади. И.ч.и.р. моддий и.ч.ни ривожлантиришнинг зарур ва муҳим шартидир. Давлат томонидан И.ч.и.р. имтиёзли кредитлар бериш, и.ч.га тўғридан-тўғри субсидиялар ажратиш, солиқ им-тиёзлари бериш, ташки фаолиятни молиявий қўллаб-қувватлаш, давлат харид нархларини кўтариш, иш ҳақидан олинадиган солиқлар ставкасини пасайтириш, экспорт-импорт товарларини бож тўловидан озод қилиш ва б. дан иборат. И.ч.и.р. корхона б-н давлат ўртасидаги, корхоналараро ҳамда корхона б-н унинг ходимлари орасидаги иқти-содий муносабатларни ифодалайди. Шунинг учун И.ч.и.р. айни вақтда, моддий и.ч. даги хўжалик ҳисоби муносабатларини ҳам акс эттиради. Давлат б-н корхона орасидаги иқтисодий муносабатлар корхонада олинган фойдани тақсимлаш, ишлаб чиқарилган маҳсулотга нарх қўйиш, и.ч. фондлари учун тўлов меъёрларини белгилаш, корхонага зарур бўлганда кредит бериш ва б. тадбирларда намоён бўлади. Корхона б-н ходимлар ўртасидаги муносабатлар эса ишчилар (мутахассис)нинг шахсий моддий манфаатини қондириш учун бўлган интилишларида ва уларнинг меҳнатига қараб ҳақ тўлашда ўз аксини топади.
И.ч.и.р. тизими ходимларининг ўз меҳнат натижаларидан бевосита моддий манфаатдорлигини таъминлаган тақдирдагина яхши самара беради. Шу туфайли И.ч.и.р. ни такомиллаштириш, даставвал ходимларни моддий рағбатлантириш тизимини такомиллаштиришни тақозо қилади. Ишчиларни моддий рағбарлантириш, асосан, иш ҳақи, мукофотлаш, кашфиёт, ихтиро ва ра-ционализаторлик таклифлари учун тақдирлаш орқали амалга оширилади. Корхоналарнинг фонда ва б. манбалар хисо-бига ташкил қилинадиган иқтисодий рағбатлантириш фондлари, ижтимоиймаданий тадбирлар ва и.ч.ни ривожлантириш фондлари И.ч.и.р. да катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.