Işlab çiqarişni mexanizatsiyalaştiriş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 444–445-b. — ziyouz.com
Işlab çiqarişni mexanizatsiyalaştiriş — i.ç. jarayonlarida odamning jismoniy hamda aqliy mehnatini maşinalar va mexanizmlar zimmasiga yuklaş. Bundan asosiy maq-sad — odamni oğir mehnat turlaridan ozod qiliş, mehnat unumdorligini oşiriş, mahsulot tannarxini kamaytiriş va b. U fan-texnika taraqqiyotining asosiy yönalişlaridan biri bölib, i.ç. kuçlari taraqqiyotini ta'minlaydi, mehnat samaradorligini oşirişda modsiy asos bölib xizmat qiladi. I.ç. jarayonining texnik vositalar b-n ta'minlanganlik darajasiga va iş turiga köra, I.ç. m. qisman va yalpi (kompleks) mexanizatsiyalaştiriş darajalari mavjud. Qisman mexanizatsiyalaştirişda asosiy tex-nologik jarayonlar maşina va mexanizmlar yordamida, yordamçi işlar esa qöl kuçi b-n bajariladi. Yalpi mexanizatsiyalaştirişda korxonalar, q.h.,
elektr st-yalari, şaxtalar, quriliş, dengiz portlari va b. hamma tarmoqlardagi barça işlar mexanizatsiyalaştiriladi. Mas, paxtaçilik, gallaçilik xöjaliklarida yerni şudgorlaş, ekinlarni ekiş, hosilini yiğib-terib olişdan to tayyorlaş punktlariga topşirgunça qilinadigan barça işlar maşina va mexanizmlar yordamida bajariladi. Q. x. ning rivojlanişida I.ç.m. asosiy omillardan hisoblanadi. Qurilişdagi barça işlar — yer kaziş işlari, beton qoriş, pardozlaş, montaj qiliş, toş, şagal va qumni ortiş, kötariş, taşiş işlari mexanizatsiyalaştirilgan.
Maşinasozlik sanoatini yalpi mexanizatsiyalaştirişsiz tasavvur qilib bölmaydi. Xom aşyoni korxonaga keltirişdan to tayyor mahsulot holida iste'molçilarga yetkazib berilgunga qadar qilinadigan barça işlar yalpi mexanizatsiyalaştiriladi. Fan va texnika taraqqiyotining hoz. bosqiçida nafaqat jismoniy işlar, balki aqliy mehnat ham mexanizatsiyalaştirilgan va avtomatlaştirilgan. Mas, xalq xöjaligining hamma sohalarida hisoblaş işlari EHM, kompyuterlarda bajariladi. I.ç.m. tadbirlari i.ç. ni avtomatlaştirişning asosi hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИ МЕХАНИЗАЦИЯЛАШТИРИШ — и.ч. жараёнларида одамнинг жисмоний ҳамда ақлий меҳнатини машиналар ва механизмлар зиммасига юклаш. Бундан асосий мақ-сад — одамни оғир меҳнат турларидан озод қилиш, меҳнат унумдорлигини ошириш, маҳсулот таннархини камайтириш ва б. У фан-техника тараққиётининг асосий йўналишларидан бири бўлиб, и.ч. кучлари тараққиётини таъминлайди, меҳнат самарадорлигини оширишда модций асос бўлиб хизмат қилади. И.ч. жараёнининг техник воситалар б-н таъминланганлик даражасига ва иш турига кўра, И.ч. м. қисман ва ялпи (комплекс) механизациялаштириш даражалари мавжуд. Қисман механизациялаштиришда асосий тех-нологик жараёнлар машина ва механизмлар ёрдамида, ёрдамчи ишлар эса қўл кучи б-н бажарилади. Ялпи механизациялаштиришда корхоналар, қ.ҳ.,
электр ст-ялари, шахталар, қурилиш, денгиз портлари ва б. ҳамма тармоқлардаги барча ишлар механизациялаштирилади. Мас, пахтачилик, галлачилик хўжаликларида ерни шудгорлаш, экинларни экиш, ҳосилини йиғиб-териб олишдан то тайёрлаш пунктларига топширгунча қилинадиган барча ишлар машина ва механизмлар ёрдамида бажарилади. Қ. х. нинг ривожланишида И.ч.м. асосий омиллардан ҳисобланади. Қурилишдаги барча ишлар — ер казиш ишлари, бетон қориш, пардозлаш, монтаж қилиш, тош, шагал ва қумни ортиш, кўтариш, ташиш ишлари механизациялаштирилган.
Машинасозлик саноатини ялпи механизациялаштиришсиз тасаввур қилиб бўлмайди. Хом ашёни корхонага келтиришдан то тайёр маҳсулот ҳолида истеъмолчиларга етказиб берилгунга қадар қилинадиган барча ишлар ялпи механизациялаштирилади. Фан ва техника тараққиётининг ҳоз. босқичида нафақат жисмоний ишлар, балки ақлий меҳнат ҳам механизациялаштирилган ва автоматлаштирилган. Мас, халқ хўжалигининг ҳамма соҳаларида ҳисоблаш ишлари ЭҲМ, компьютерларда бажарилади. И.ч.м. тадбирлари и.ч. ни автоматлаштиришнинг асоси ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.