Işlab çiqarişni taşkil etiş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 445-b. — ziyouz.com
Işlab çiqarişni taşkil etiş — mehnat jarayonida i.ç. re-surslari va mehnat qurollaridan oqilona foydalanib, belgilangan vazifani bajariş va yuqori samaradorlikka erişişga qaratilgan çora-tadbirlar majmui. I.ç.t.e. eng ma'qul usullarni, zarur asbob-uskunalarni tanlaş, turli i.ç. sohalarining mutanosib va uzluksiz işlaşini ta'minlaş, işlab çikariş grafiginit bu-zilişiga yöl qöymaslik, korxona va sexlarda i.ç. estetikasi, sanitariyasi, mehnat muhofazasi va texnika xavfsizligi talablariga mos keladigan şaroitlarni yaratiş va b. da namoyon böladi. I.ç.t.e. dan maqsad korxona uçun aj-ratilgan moddiy, moliyaviy va mehnat imkoniyatlaridan mumkin qadar yaxşiroq foydalaniş, eng yuqori moliyaviy natijalarga erişişdir.
I.ç.t.e. xalq xöjaligi uçun zarur bölgan turdagi, sifatdagi, modeldagi mahsulot, buyumlarni yetkazib berişi, i.ç. ning ösişi xarajatlarning kamaytirişi, mehnat şaroitining yaxşilanişi va xodimlarning madaniy-tex-nik darajasini ta'minlaşi zarur. Yangi va işlab çiqarilayotgan mahsulot turlarini tayyorlaş ularni moder-nizatsiyalaş jarayoni, i.ç. böğinlarini boşqariş va nazorat işlari ham
I.ç.t.e. ga kiradi. U mahsulot i.ç. ning barça bosqiçlarini qamraydi va barça xususiy vazifalarni umumlaştirib, umumiy tizim xarakterini oladi, pirovardida jamiyat iste'molining maksimal qoniqişlarini, ya'ni yetarli i.ç.ni xreil qiladi. I.ç.t.e. ning asosiy talabi jarayonlarining uzluksizligi, i.ç. böğinlarining mutanosibligi va mahsulot i.ç.ning takroriyligidan iborat. Uzluksizlik mehnat vositalaridan foydalanib, vaqtni minimal sarflaş hisobiga i.ç. ning barça bosqiçlaridan mehnat predmetlarining töxtovsiz ötişida aks etadi. Mutanosiblik i.ç. kuv-vatlaridan töliq foydalaniş imko-niyatni beruvçi uçastkalarning özaro moslaşuv xususiyati. Takroriylik muayyan vaqt birligi içida bir xil iş hajmini bajariş va bir xil mahsulot i.ç. ni uzluksiz taşkil etişdir. I.ç.t.e. ning muhim kurinişlari ixtisoslaştiriş, konsentratsiyalaş va kombinatsiyalaşdir.
I.ç.t.e. ning tarkibiy tuzilişiga köra, funksional (konsentratsiya, ixtisoslaştiriş, kooperatsiyalaş va i.ç.ni kombinatsiyalaş orqali yangi i.ç. tizimlarni yaratiş yoki eskilarni takomillaştiriş), makon (sexlar, i.ç. uçastkalari, korxona, birlaşma, hududiy i.ç. majmualari darajasida I.ç.t.e.) va vaqtga köra (xom aşyodan tayyor mahsulotgaça bölgan texnologik jarayonlarini öz içiga olgan) körinişlari bor.
I.ç.t.e. ning xususiyatiga köra, potok l i (i.ç. ning har bir uçastkasida muayyan iş nomenklaturasi, iş urni mahsulot tayyorlaşga qarab belgilanadi, bunda, odatda, bir turdagi mahsulot kuplab tayyorlanadi), yakka tartibda (alohida uçastkalarni texnologik ixtisoslaşda namoyon böladi) va partiyalab, töp-töp qilib i.ç. (po-tokli va yakka tartibda mahsulot i.ç.ni ham özida mujassam etadi) körinişlari bor. I.ç.t.e. da işlab çiqariş sikli davomiyligini vaqt jiqatidan rejalaştiriş muhim ahamiyatga ega. Hoz. vaqtda texnikadan unumli foydalaniş va ularni öz vaqtida sifatli qilib ta'mirlaş I.ç. t.e. ning muhim vazifasiga aylangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИ ТАШКИЛ ЭТИШ — меҳнат жараёнида и.ч. ре-сурслари ва меҳнат қуролларидан оқилона фойдаланиб, белгиланган вазифани бажариш ва юқори самарадорликка эришишга қаратилган чора-тадбирлар мажмуи. И.ч.т.э. энг маъқул усулларни, зарур асбоб-ускуналарни танлаш, турли и.ч. соҳаларининг мутаносиб ва узлуксиз ишлашини таъминлаш, ишлаб чикариш графигинит бу-зилишига йўл қўймаслик, корхона ва цехларда и.ч. эстетикаси, санитарияси, меҳнат муҳофазаси ва техника хавфсизлиги талабларига мос келадиган шароитларни яратиш ва б. да намоён бўлади. И.ч.т.э. дан мақсад корхона учун аж-ратилган моддий, молиявий ва меҳнат имкониятларидан мумкин қадар яхшироқ фойдаланиш, энг юқори молиявий натижаларга эришишдир.
И.ч.т.э. халқ хўжалиги учун зарур бўлган турдаги, сифатдаги, моделдаги маҳсулот, буюмларни етказиб бериши, и.ч. нинг ўсиши харажатларнинг камайтириши, меҳнат шароитининг яхшиланиши ва ходимларнинг маданий-тех-ник даражасини таъминлаши зарур. Янги ва ишлаб чиқарилаётган маҳсулот турларини тайёрлаш уларни модер-низациялаш жараёни, и.ч. бўғинларини бошқариш ва назорат ишлари ҳам
И.ч.т.э. га киради. У маҳсулот и.ч. нинг барча босқичларини қамрайди ва барча хусусий вазифаларни умумлаштириб, умумий тизим характерини олади, пировардида жамият истеъмолининг максимал қониқишларини, яъни етарли и.ч.ни хреил қилади. И.ч.т.э. нинг асосий талаби жараёнларининг узлуксизлиги, и.ч. бўғинларининг мутаносиблиги ва маҳсулот и.ч.нинг такрорийлигидан иборат. Узлуксизлик меҳнат воситаларидан фойдаланиб, вақтни минимал сарфлаш ҳисобига и.ч. нинг барча босқичларидан меҳнат предметларининг тўхтовсиз ўтишида акс этади. Мутаносиблик и.ч. кув-ватларидан тўлиқ фойдаланиш имко-ниятни берувчи участкаларнинг ўзаро мослашув хусусияти. Такрорийлик муайян вақт бирлиги ичида бир хил иш ҳажмини бажариш ва бир хил маҳсулот и.ч. ни узлуксиз ташкил этишдир. И.ч.т.э. нинг муҳим куринишлари ихтисослаштириш, концентрациялаш ва комбинациялашдир.
И.ч.т.э. нинг таркибий тузилишига кўра, функционал (концентрация, ихтисослаштириш, кооперациялаш ва и.ч.ни комбинациялаш орқали янги и.ч. тизимларни яратиш ёки эскиларни такомиллаштириш), макон (цехлар, и.ч. участкалари, корхона, бирлашма, ҳудудий и.ч. мажмуалари даражасида И.ч.т.э.) ва вақтга кўра (хом ашёдан тайёр маҳсулотгача бўлган технологик жараёнларини ўз ичига олган) кўринишлари бор.
И.ч.т.э. нинг хусусиятига кўра, поток л и (и.ч. нинг ҳар бир участкасида муайян иш номенклатураси, иш урни маҳсулот тайёрлашга қараб белгиланади, бунда, одатда, бир турдаги маҳсулот куплаб тайёрланади), якка тартибда (алоҳида участкаларни технологик ихтисослашда намоён бўлади) ва партиялаб, тўп-тўп қилиб и.ч. (по-токли ва якка тартибда маҳсулот и.ч.ни ҳам ўзида мужассам этади) кўринишлари бор. И.ч.т.э. да ишлаб чиқариш цикли давомийлигини вақт жиқатидан режалаштириш муҳим аҳамиятга эга. Ҳоз. вақтда техникадан унумли фойдаланиш ва уларни ўз вақтида сифатли қилиб таъмирлаш И.ч. т.э. нинг муҳим вазифасига айланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.