Işqoriy metallar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 456-b. — ziyouz.com
Işqoriy metallar - Mendeleyev davriy sistemasining birinçi gu-ruhi asosiy guruhçasini taşkil etadigan elementlar: litiy, natriy, kaliy, rubidiy, seziy va fransiy. Ular S-elementlardir. Atomlarining taşki energetik pogonasida bittadan elektron böladi. Kimyoviy birikmalarda oksidlaniş darajasi +1 ga teng.
Barça I.m. — asl metallar, kuçli qaytaruvçilar. Ular kimyoviy jihatdan faol bölib, deyarli barça metallmaslar b-n bevosita birikadi. Birikmalarda, asosan, ionli boğlaniş hosil böladi. Tartib raqamining ortişi va ionlaniş energiyasining kamayib borişi b-n I.m.ning metallik xossalari ma'lum qonuniyat asosida kuçayadi. Davriy sistemaning har qaysi davri (birinçidan taşkari) şu elementlardan boşlanadi. Bu elementlar kislorod b-n birikib, R2O oksidlarni hosil qiladi. Oksidlari suv b-n şiddatli reaksiyaga kirişib, ROH asoslarini beradi.
I.m. ning vodorodli birikmalari gidridlar bölib, RH formulaga mu-vofiq keladi. Barça gidridlar ok, kristall moddalardir. Gidridlarda vodorodning oksidlaniş darajasi — 1 ga teng.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШҚОРИЙ МЕТАЛЛАР - Менделеев даврий системасининг биринчи гу-руҳи асосий гуруҳчасини ташкил этадиган элементлар: литий, натрий, калий, рубидий, цезий ва франций. Улар S-элементлардир. Атомларининг ташки энергетик погонасида биттадан электрон бўлади. Кимёвий бирикмаларда оксидланиш даражаси +1 га тенг.
Барча И.м. — асл металлар, кучли қайтарувчилар. Улар кимёвий жиҳатдан фаол бўлиб, деярли барча металлмаслар б-н бевосита бирикади. Бирикмаларда, асосан, ионли боғланиш ҳосил бўлади. Тартиб рақамининг ортиши ва ионланиш энергиясининг камайиб бориши б-н И.м.нинг металлик хоссалари маълум қонуният асосида кучаяди. Даврий системанинг ҳар қайси даври (биринчидан ташкари) шу элементлардан бошланади. Бу элементлар кислород б-н бирикиб, R2O оксидларни ҳосил қилади. Оксидлари сув б-н шиддатли реакцияга киришиб, ROH асосларини беради.
И.м. нинг водородли бирикмалари гидридлар бўлиб, RH формулага му-вофиқ келади. Барча гидридлар ок, кристалл моддалардир. Гидридларда водороднинг оксидланиш даражаси — 1 га тенг.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.