Iştaha
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 451–452-b. — ziyouz.com
Iştaha — organizmning ovqatga bölgan yoqimli ehtiyoj sezgisi, şuningdek, unga kiradigan oziq moddalar miqdorini belgilaydigan fiziologik mexanizm. I. paydo bölişi boş miyaning ovqat markazi faoliyati b-n uzviy boğliq. I. ning oçilişida şartsiz (mas, ovqatning hidini va maza-sini seziş) va şartli reflekslar muhim rol öynaydi. I. markaziy nerv sistemasi ma'lum bölimlarining qözğalişi natijasida yuzaga keladi va bunda sölak, hazm şirasi ajraladi, me'da-içak yöli peristaltikasi (harakati) kuçayadi, natijada hazm a'zolari ovqat qabul qilişga tayyor turadi. Mazali qilib pişirilgan taom, uning çiroyli körinişi va xuşböyligi, dasturxonga bezab tortilişi I. ni oçadi. Aksinça, taomning körinişi yoki hidi xunukroq bölsa, I. böğiladi.
Ovqatni har doim muayyan soatlarda iste'mol qiliş, uning sifati va miqdori I. normal bölişi uçun ahamiyatli. Ovqatlaniş rejimining buzilişi I. aynişiga olib keladi va u turli kasalliklarga sabab bölişi mumkin. I. ning 3 xil özgarişi: susayişi, hatto yöqolişi (anoreksiya), kuçayişi (bulimiya) va buzilişi (paroreksiya) kuzatiladi. Har qanday holatda ham vraçga murojaat etiş va uning tavsiyalariga amal qiliş kerak.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШТАҲА — организмнинг овқатга бўлган ёқимли эҳтиёж сезгиси, шунингдек, унга кирадиган озиқ моддалар миқдорини белгилайдиган физиологик механизм. И. пайдо бўлиши бош миянинг овқат маркази фаолияти б-н узвий боғлиқ. И. нинг очилишида шартсиз (мас, овқатнинг ҳидини ва маза-сини сезиш) ва шартли рефлекслар муҳим роль ўйнайди. И. марказий нерв системаси маълум бўлимларининг қўзғалиши натижасида юзага келади ва бунда сўлак, ҳазм шираси ажралади, меъда-ичак йўли перистальтикаси (ҳаракати) кучаяди, натижада ҳазм аъзолари овқат қабул қилишга тайёр туради. Мазали қилиб пиширилган таом, унинг чиройли кўриниши ва хушбўйлиги, дастурхонга безаб тортилиши И. ни очади. Аксинча, таомнинг кўриниши ёки ҳиди хунукроқ бўлса, И. бўғилади.
Овқатни ҳар доим муайян соатларда истеъмол қилиш, унинг сифати ва миқдори И. нормал бўлиши учун аҳамиятли. Овқатланиш режимининг бузилиши И. айнишига олиб келади ва у турли касалликларга сабаб бўлиши мумкин. И. нинг 3 хил ўзгариши: сусайиши, ҳатто йўқолиши (анорексия), кучайиши (булимия) ва бузилиши (парорексия) кузатилади. Ҳар қандай ҳолатда ҳам врачга мурожаат этиш ва унинг тавсияларига амал қилиш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.