Iştixon tumani
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 452–453-b. — ziyouz.com
Iştixon tumani — Samarkand viloyatitgn tuman. 1943 y. 18 mayda taşkil etilgan. Viloyatning Qöşrabot, Payariq, Kattaqörğon, Pastdarğom tumanlari, b-n çegaradoş. Mayd. 0,72 ming km2. Aholisi 172 ming kişi (2001). Tumanda 9 qişloq fuqarolari yiğini (Azamat, Zarband, Ravot, Fay-ziobod, Xalqobod, Çordara, Örtaqişloq, Kurli, Haqiqat), bir şahar, (Iştixon), bir şaharça (Mitan) bor. Tuman markazi — Iştixon ş.
Tabiati. I.t. qadimiy Miyonqol vohasida, Zarafşon daryosining ikki tarmoği — Oqsaryo va Qoradaryo oraliğida joylaşgan. Şim. qismi adir va qirlardan iborat. Nurota toğlarining jan. yon bağridagi tekislik b-n tutaşgan. Tuman hududidan Miyonqol, Qora-suv, Xatirçi, Yangikent, Xonming kabi kanallar ötadi. Ekin maydonlari Yangikent va Xöjaariq kanallaridan suğoriladi. Iqlimi kontinental. Vegetatsiya davri 120—150 kun. Yillik yoğin 350 mm. Örtaça t-ra iyulda 27°, yanv. da —1,9°. (1969 y.da eng past t-ra — 27° qayd etilgan). Tuproqlari tipik böz, allyuvial ötloq, ötloqi va ötloqi-bot-qoq tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, oqquray, jiyda, dölana, çakanda, zira, çuçukmiya va b. ösadi. Hayvonlardan börsiq, böri çiyaböri, tulki, quyon, quşlardan tustovuq, bedana, qorabovur, turna, laylak uçraydi.
Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, rus, tojik, koreys, ukrain, tatar, arman va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 238 kişi (2001). Şaharliklar 18,1 ming kişi, qişloq aholisi 153,9 ming kişi.
Xöjaligi. Tumandagi korxonalar mahalliy xom aşyoni qayta işlaşga ixtisoslaştirilgan. Paxta tozalaş z-di (Mitan), ğişt, konserva z-dlari, «Alnosir» qöşma korxonasi mavjud, 138 kiçik va xususiy korxona, firma va aksiyadorlik ja-miyatlari faoliyat körsatadi. Tuman hududidan Toşkent — Buxoro avtomobil yöli (40 km) ötadi. Iştixon — Kattaqörğon, Iştixon — Mitan — Oqtepa va b. yönalişlarda avtobus qatnovi yölga qöyilgan. Tuman q.x.da paxtaçilik asosiy örin egallaydi. Tuman şirkat, dehqon-fer-mer xöjaliklari ğallaçilik, pillaçilik, çorvaçilik, boğdorçilik, polizçilik, sabzavotçilik b-n ham şu-ğullanadi. Paxta 11,7 ming ga, ğalla 7,0 ming ga maydonga ekiladi, qariyb 1,5 ming ga tokzorlar b-n band. Tumanda 21 şirkat va ijara xöjaligi, fer-merlar uyuşmasi bor. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida qoramol, qöy va eçki boqiladi. I.t.da 100 ga yaqin umumiy ta'lim maktabi, 60 dan ziyod jamoat kutubxonasi, 30 ga yaqin klub, bir neça madaniyat uylari, muzey, madaniyat va istirohat boği bor. Iştixonda tuman markaziy kasalxonasi (570 örin, 305 vraç, Mitan şaharçasida filiali bor), 24 qişloq vraçlik punkti, qişloq vraçlik ambulatoriyalari, poliklinikalar xizmat körsatmoqda. «Mingyonğoq» sanatoriysi mavjud. 1934 y. dan «Iştixon ovozi» tuman gaz. çiqadi (adadi 2300).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИШТИХОН ТУМАНИ — Самарканд вилоятитгн туман. 1943 й. 18 майда ташкил этилган. Вилоятнинг Қўшработ, Пайариқ, Каттақўрғон, Пастдарғом туманлари, б-н чегарадош. Майд. 0,72 минг км2. Аҳолиси 172 минг киши (2001). Туманда 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Азамат, Зарбанд, Равот, Фай-зиобод, Халқобод, Чордара, Ўртақишлоқ, Курли, Ҳақиқат), бир шаҳар, (Иштихон), бир шаҳарча (Митан) бор. Туман маркази — Иштихон ш.
Табиати. И.т. қадимий Миёнқол воҳасида, Зарафшон дарёсининг икки тармоғи — Оқцарё ва Қорадарё оралиғида жойлашган. Шим. қисми адир ва қирлардан иборат. Нурота тоғларининг жан. ён бағридаги текислик б-н туташган. Туман ҳудудидан Миёнқол, Қора-сув, Хатирчи, Янгикент, Хонминг каби каналлар ўтади. Экин майдонлари Янгикент ва Хўжаариқ каналларидан суғорилади. Иқлими континентал. Вегетация даври 120—150 кун. Йиллик ёғин 350 мм. Ўртача т-ра июлда 27°, янв. да —1,9°. (1969 й.да энг паст т-ра — 27° қайд этилган). Тупроқлари типик бўз, аллювиал ўтлоқ, ўтлоқи ва ўтлоқи-бот-қоқ тупроқлар. Ёввойи ўсимликлардан янтоқ, оққурай, жийда, дўлана, чаканда, зира, чучукмия ва б. ўсади. Ҳайвонлардан бўрсиқ, бўри чиябўри, тулки, қуён, қушлардан тустовуқ, бедана, қорабовур, турна, лайлак учрайди.
Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, рус, тожик, корейс, украин, татар, арман ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 238 киши (2001). Шаҳарликлар 18,1 минг киши, қишлоқ аҳолиси 153,9 минг киши.
Хўжалиги. Тумандаги корхоналар маҳаллий хом ашёни қайта ишлашга ихтисослаштирилган. Пахта тозалаш з-ди (Митан), ғишт, консерва з-длари, «Алносир» қўшма корхонаси мавжуд, 138 кичик ва хусусий корхона, фирма ва акциядорлик жа-миятлари фаолият кўрсатади. Туман ҳудудидан Тошкент — Бухоро автомобиль йўли (40 км) ўтади. Иштихон — Каттақўрғон, Иштихон — Митан — Оқтепа ва б. йўналишларда автобус қатнови йўлга қўйилган. Туман қ.х.да пахтачилик асосий ўрин эгаллайди. Туман ширкат, деҳқон-фер-мер хўжаликлари ғаллачилик, пиллачилик, чорвачилик, боғдорчилик, полизчилик, сабзавотчилик б-н ҳам шу-ғулланади. Пахта 11,7 минг га, ғалла 7,0 минг га майдонга экилади, қарийб 1,5 минг га токзорлар б-н банд. Туманда 21 ширкат ва ижара хўжалиги, фер-мерлар уюшмаси бор. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида қорамол, қўй ва эчки боқилади. И.т.да 100 га яқин умумий таълим мактаби, 60 дан зиёд жамоат кутубхонаси, 30 га яқин клуб, бир неча маданият уйлари, музей, маданият ва истироҳат боғи бор. Иштихонда туман марказий касалхонаси (570 ўрин, 305 врач, Митан шаҳарчасида филиали бор), 24 қишлоқ врачлик пункти, қишлоқ врачлик амбулаториялари, поликлиникалар хизмат кўрсатмоқда. «Мингёнғоқ» санаторийси мавжуд. 1934 й. дан «Иштихон овози» туман газ. чиқади (адади 2300).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.