Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Isirğa

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 295-b. — ziyouz.com

    Isirğa ISIRĞA, zirak — xotin-qizlar (ba'zi xalqlarda erkaklar ham) quloqqa taqadigan bezak buyumi. I. ikki — boğ vatana qismdan iboratbölib, boğ qismi ilgak, halqa va tana qismi panjara, şokila (oyoq), köz va b.dan tuzilgan. I.ning eng sodda turi — halqa (gardiş I.), boldoq keng tarqalgan bölib, bu I. Özbekiston hududi (jumladan, Farğona)da qadimdan (mil. av. 1ming yillik örtalaridan) ma'lum bölgan. Boği ilgakli bölgan I. zirak deb ataladi, lekin atamalar orasida bunday qat'iy çegaraga har doim ham amal qilinmagan. Zargar ustalar I.ni oltin, kumuş, mis kabi metallardan qolipga quyib (qolipaki) va qölda yasab tayyorlaydilar. Işlaniş usuliga köra, panjarali (şabaka), sovotkori va b.; xom aşyosiga köra, sadafli, marjonli, durli, közli va b.; işlaniş joyiga qarab, Toşkent, Buxoro, Samarqand va b. I.lari; şokila (oyoq)lari soniga qarab, uç oyoqli, beş oyoqli va b. turlari farqlanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ИСИРҒА, зирак — хотин-қизлар (баъзи халқларда эркаклар ҳам) қулоққа тақадиган безак буюми. И. икки — боғ ватана қисмдан иборатбўлиб, боғ қисми илгак, ҳалқа ва тана қисми панжара, шокила (оёқ), кўз ва б.дан тузилган. И.нинг энг содда тури — ҳалқа (гардиш И.), болдоқ кенг тарқалган бўлиб, бу И. Ўзбекистон ҳудуди (жумладан, Фарғона)да қадимдан (мил. ав. 1минг йиллик ўрталаридан) маълум бўлган. Боғи илгакли бўлган И. зирак деб аталади, лекин атамалар орасида бундай қатъий чегарага ҳар доим ҳам амал қилинмаган. Заргар усталар И.ни олтин, кумуш, мис каби металлардан қолипга қуйиб (қолипаки) ва қўлда ясаб тайёрлайдилар. Ишланиш усулига кўра, панжарали (шабака), совоткори ва б.; хом ашёсига кўра, садафли, маржонли, дурли, кўзли ва б.; ишланиш жойига қараб, Тошкент, Бухоро, Самарқанд ва б. И.лари; шокила (оёқ)лари сонига қараб, уч оёқли, беш оёқли ва б. турлари фарқланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.