Iskabtoparlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 297-b. — ziyouz.com
Iskabtoparlar (Phlebotomidae) -qon söruvçi ikki qanotlilarning kenja oilasi. Tanasining uz. 1,3—3,5 mm; mayda tuklar b-n qoplangan; sarğiş, ayrimlari kulrang; közlari yirik, qora; 16 böğimli uzun möylovlari va tuklari aniq körinadi. Xartumi yirik, sançib söruvçi tipda, urğoçisi qon b-n oziklanadi; erkagi, asosan, ösimlik şirasini söradi. Qanotlari ötkir burçakli, oval yoki çöziq oval. Oyoqlari uzun, bir oz ingiçka. Erkagi ombursimon qöşiliş organining tu-zilişi sistematik ahamiyatga ega. I. issiq ölkalarda keng tarqalgan. 300 ga yaqin turi aniqlangan. Özbekistonda 17 turi ma'lum. Phlebotomus papatasii, Ph. sergenti, Ph. caucasis va b. tarqalgan. I. çöl, qirlar, daryo vodiylari, molxona va xonadonlarda yaşirin hayot keçiradi; tuxumini tuproqqa qöyadi. I. tabiatda yovvoyi sut emizuvçilar va quşlar uyasida, ğorlarda, toşlar yoriğida, qad. qörğon xarobalarida, molxonalar va b. pana joylarda köpayadi. Özbekistonda bir yilda 2 böğini (qişlovçi va yozgi) rivojlanadi. I.ning Ph. papatasii turi qoramol, eçki, it va b. yovvoyi sut emizuvçilar, kaltakesaklar va odamning qonini sörib, pappataçi isitmasi, qötir, leyşmanioz va b. kasalliklarni qözğatuvçi organizmlarni tarqatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСКАБТОПАРЛАР (Phlebotomidae) -қон сўрувчи икки қанотлиларнинг кенжа оиласи. Танасининг уз. 1,3—3,5 мм; майда туклар б-н қопланган; сарғиш, айримлари кулранг; кўзлари йирик, қора; 16 бўғимли узун мўйловлари ва туклари аниқ кўринади. Хартуми йирик, санчиб сўрувчи типда, урғочиси қон б-н озикланади; эркаги, асосан, ўсимлик ширасини сўради. Қанотлари ўткир бурчакли, овал ёки чўзиқ овал. Оёқлари узун, бир оз ингичка. Эркаги омбурсимон қўшилиш органининг ту-зилиши систематик аҳамиятга эга. И. иссиқ ўлкаларда кенг тарқалган. 300 га яқин тури аниқланган. Ўзбекистонда 17 тури маълум. Phlebotomus papatasii, Ph. sergenti, Ph. caucasis ва б. тарқалган. И. чўл, қирлар, дарё водийлари, молхона ва хонадонларда яширин ҳаёт кечиради; тухумини тупроққа қўяди. И. табиатда ёввойи сут эмизувчилар ва қушлар уясида, ғорларда, тошлар ёриғида, қад. қўрғон харобаларида, молхоналар ва б. пана жойларда кўпаяди. Ўзбекистонда бир йилда 2 бўғини (қишловчи ва ёзги) ривожланади. И.нинг Ph. papatasii тури қорамол, эчки, ит ва б. ёввойи сут эмизувчилар, калтакесаклар ва одамнинг қонини сўриб, паппатачи иситмаси, қўтир, лейшманиоз ва б. касалликларни қўзғатувчи организмларни тарқатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.