Iskandar Mirzo
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 298–299-b. — ziyouz.com
Iskandar Mirzo - (1384- 1415.9.6, Şeroz) — Iroq va Fors hokimi (1412—14). Temuripyaaryaap. Amir Temurning nabirasi, Umarşayx Mirzoiiig öğli. Onasi — Milkat Oğo begim. 1399 y. bobosi safarga ketayotib, uni Farğona hokimi etib tayinlagan. Samarqand taxtida ötirgan muvaqqat hukmdor Muhammad Sulton I. M.ni be-boş, özboşimça siyosatidan norozi bölib uni Samarqandga çaqirtirgan hamda I. M.ning otabegi va 26 navkarini qatl ettirib özini esa qamoqqa olgan. 1401 y. I. M. qamoqdan çiqarilib, unga kaltak jazosi berilgan. Sohibqiron 1403 y. I. M.ni Hamadon viloyatining hokimi etib tayinlagan. Amir Temur vafotidan söng I. M. akalari Pirmuhammad Mirzo va Rustam Mirzolar b-n Fors, Huziston, Kermon, Qum viloyatlarida özaro nizolaşib kuraş olib borgan. Pirmuhammad Mirzo 1410 y. xiyonatkorona öldirilgaç, I. M. akasining vorisi sifatida Şeroz taxtini egallaydi. I. M. Kermon (1411), Qum (1412) ni egallab, Iroq va Fors hukmdoriga aylanadi. U Isfahonni öziga poytaxt qiladi, öz nomidan pul zarb ettirib, xutbani Şohrux nomiga emas, öz nomiga öqitadi, Huroson xududida bosqinlar uyuştiradi. Şohrux qöşini b-n bölgan jangda I. M. yengiladi, Isfahon ş. egallanadi (1414 y. 20 iyul). Şohrux I. M.ni va unga tobe yerlarni Rustam Mirzoga topşiradi. Rustam Mirzo I. M.ning közlariga mil tortib kör qiladi va maxsus nazoratda saqlaydi. Biroq, Şohrux bundan xabar topib I. M.ni ukasi Boyqaro Mirzo huzuriga jönatadi. I. M. ukasini saltanatga qarşi kuraşga gijgijlaydi. Boyqaro Mirzo akasi söziga kirib Şerozga qöşin tortadi. Rustam Mirzo I. M.ni qölga olib yana hibsda saqlay boşlaydi; 1415 y. 9 iyunda Boyqaro Mirzoni Şerozga kirganidan xabar topgaç, I. M.ni qatl ettiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСКАНДАР МИРЗО - (1384- 1415.9.6, Шероз) — Ироқ ва Форс ҳокими (1412—14). Темурипяаряап. Амир Темурнинг набираси, Умаршайх Мирзоиииг ўғли. Онаси — Милкат Оғо бегим. 1399 й. бобоси сафарга кетаётиб, уни Фарғона ҳокими этиб тайинлаган. Самарқанд тахтида ўтирган муваққат ҳукмдор Муҳаммад Султон И. М.ни бе-бош, ўзбошимча сиёсатидан норози бўлиб уни Самарқандга чақиртирган ҳамда И. М.нинг отабеги ва 26 навкарини қатл эттириб ўзини эса қамоққа олган. 1401 й. И. М. қамоқдан чиқарилиб, унга калтак жазоси берилган. Соҳибқирон 1403 й. И. М.ни Ҳамадон вилоятининг ҳокими этиб тайинлаган. Амир Темур вафотидан сўнг И. М. акалари Пирмуҳаммад Мирзо ва Рустам Мирзолар б-н Форс, Ҳузистон, Кермон, Қум вилоятларида ўзаро низолашиб кураш олиб борган. Пирмуҳаммад Мирзо 1410 й. хиёнаткорона ўлдирилгач, И. М. акасининг вориси сифатида Шероз тахтини эгаллайди. И. М. Кермон (1411), Қум (1412) ни эгаллаб, Ироқ ва Форс ҳукмдорига айланади. У Исфаҳонни ўзига пойтахт қилади, ўз номидан пул зарб эттириб, хутбани Шоҳрух номига эмас, ўз номига ўқитади, Ҳуросон худудида босқинлар уюштиради. Шоҳрух қўшини б-н бўлган жангда И. М. енгилади, Исфаҳон ш. эгалланади (1414 й. 20 июль). Шоҳрух И. М.ни ва унга тобе ерларни Рустам Мирзога топширади. Рустам Мирзо И. М.нинг кўзларига мил тортиб кўр қилади ва махсус назоратда сақлайди. Бироқ, Шоҳрух бундан хабар топиб И. М.ни укаси Бойқаро Мирзо ҳузурига жўнатади. И. М. укасини салтанатга қарши курашга гижгижлайди. Бойқаро Мирзо акаси сўзига кириб Шерозга қўшин тортади. Рустам Мирзо И. М.ни қўлга олиб яна ҳибсда сақлай бошлайди; 1415 й. 9 июнда Бойқаро Мирзони Шерозга кирганидан хабар топгач, И. М.ни қатл эттиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.