Islom mazhabçiligi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 316–317-b. — ziyouz.com
Islom mazhabçiligi — islom dinidagi turli oqim va firqalarning umumiy nomi. I. m. Qur'on va hadisni turliça talqin qiliş, islom tarixida ğoyaviy-siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy va diniy hayotning boşqa sohalarida yuz bergan ixtiloflar natijasida vujudga kelgan. Tor ma'noda — şariatga xos huquq yönalişlarini anglatsa, keng ma'noda — dindagi ajralgan barça guruhlarni ifodalaydi. Ularni bir-biridan farqlaş lozim. Islomdagi asosiy yönalişlar — sunniylik, şialik, xorijiylar. Bulardan sunniylik va şialik hozir mavjud, lekin xorijiylar yönalişi örta asrlardayoq köp firqalarga ajralib, keyinçalik yöqolib ketgan, undan faqat bitta — ibodiylar (abodiylar) firqasi saklanib qolgan; Islomdagi firqalar — ularning eng kupi şialik içidagi firqalardir; şariat mazhablari — islomdagi ajralişning alohida şaklidan iborat (hanafiylik, molikiylik, şofi'iylik, hanbaliylik, ja'fariylik) (ya na q. Mazhab); ilohiyot oqimlari — ular islom ilohiyotining şakllaniş bosqiçida ilohiyotga doir ayrim masalalar böyiça ixtiloflar tufayli vujudga kelgan. 14-a.dan keyin ularning barçasi yöqolib ketgan; Sufiylik yoki tasavvuf tariqatlari — ularning köplari örta asrlardayoq yöqolib ketgan. Örta Osiyoda — naqşbandiylik, yassaviylik, kubraviylik, Kavkazda muridlik, xorijiy Şarq mamlakatlarida qodiriylar, bektoşiylar, rifo'iylar, tayfuriylar va b. tariqatlar keng tarqalgan. Ularning ayrimlari hozir ham mavjud.
Ad.: Husniddinov 3., Islom: yönalişlar, mazhablar, oqimlar, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСЛОМ МАЗҲАБЧИЛИГИ — ислом динидаги турли оқим ва фирқаларнинг умумий номи. И. м. Қуръон ва ҳадисни турлича талқин қилиш, ислом тарихида ғоявий-сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ва диний ҳаётнинг бошқа соҳаларида юз берган ихтилофлар натижасида вужудга келган. Тор маънода — шариатга хос ҳуқуқ йўналишларини англатса, кенг маънода — диндаги ажралган барча гуруҳларни ифодалайди. Уларни бир-биридан фарқлаш лозим. Исломдаги асосий йўналишлар — суннийлик, шиалик, хорижийлар. Булардан суннийлик ва шиалик ҳозир мавжуд, лекин хорижийлар йўналиши ўрта асрлардаёқ кўп фирқаларга ажралиб, кейинчалик йўқолиб кетган, ундан фақат битта — ибодийлар (абодийлар) фирқаси сакланиб қолган; Исломдаги фирқалар — уларнинг энг купи шиалик ичидаги фирқалардир; шариат мазҳаблари — исломдаги ажралишнинг алоҳида шаклидан иборат (ҳанафийлик, моликийлик, шофиъийлик, ҳанбалийлик, жаъфарийлик) (я на қ. Мазҳаб); илоҳиёт оқимлари — улар ислом илоҳиётининг шаклланиш босқичида илоҳиётга доир айрим масалалар бўйича ихтилофлар туфайли вужудга келган. 14-а.дан кейин уларнинг барчаси йўқолиб кетган; Суфийлик ёки тасаввуф тариқатлари — уларнинг кўплари ўрта асрлардаёқ йўқолиб кетган. Ўрта Осиёда — нақшбандийлик, яссавийлик, кубравийлик, Кавказда муридлик, хорижий Шарқ мамлакатларида қодирийлар, бектошийлар, рифоъийлар, тайфурийлар ва б. тариқатлар кенг тарқалган. Уларнинг айримлари ҳозир ҳам мавжуд.
Ад.: Ҳусниддинов 3., Ислом: йўналишлар, мазҳаблар, оқимлар, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.