Islomxöja
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 321-b. — ziyouz.com
Islomxöja (1872-1913.9.8, Xiva) — Xiva xonligining boş vaziri. Xo-razmda jadidçilik harakati öng oqimi rahbarlaridan biri. I. Muhammad Rahim II va Asfandiyorxon xukmronligi davrida Xiva xonligi delegatsiyasi tarkibida Sankt-Peterburg va Moskva ş.larida bir neça marta bölgan (1907— 12). Ilğor Yevropa madaniyatini tarğib qilgan. Xudoybergan Devonovga Xorazmda kino va surat oliş işiga asos solişida homiylik qildi. Uning taşabbusi b-n Xiva va b. şaharlarda Islom-xöja madrasasi va minorasi, Nurulla-boy saroyi, kasalxona, elektrostansiya qurildi, jadid maktablari, hatto rus maktablari oçildi (1908—12). Asfandiyorxon hukmronligi davrida boş va-zir (1910—13) bölib, xonlikning jan. qismini idora etgan hamda xorijiy davlatlar b-n böladigan aloqalarni boşqargan. Xonlikni idora etişdagi xizmatlari uçun «vaziri akbar» unvoni berilgan. 1910 y. u xonlikda islohot ötkaziş töğrisidagi farmonni işlab çiqişda faol iştirok etdi. Suğorma dehqonçilikka asoslangan Xorazmda dehqonlarning ahvolini yengillatiş uçun yer soliğini kamaytirişga harakat qilgan. Yoş xivaliklar partiyasining asosçisi Polvonniyoz Hoji Yusupovning yozişiça, taraqqiyparvarlik ğoyalari uçun öz kuyovi Asfandiyorxonning buyruği b-n vahşiyona öldirilgan.
Ad.: Polvonniyoz Hoji Yusupov, Yoş xivaliklar tarixi [xotiralar], örganç, 2000; Xorazm tarixi, 1-j., örganç, 1997.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСЛОМХЎЖА (1872-1913.9.8, Хива) — Хива хонлигининг бош вазири. Хо-размда жадидчилик ҳаракати ўнг оқими раҳбарларидан бири. И. Муҳаммад Раҳим II ва Асфандиёрхон хукмронлиги даврида Хива хонлиги делегацияси таркибида Санкт-Петербург ва Москва ш.ларида бир неча марта бўлган (1907— 12). Илғор Европа маданиятини тарғиб қилган. Худойберган Девоновга Хоразмда кино ва сурат олиш ишига асос солишида ҳомийлик қилди. Унинг ташаббуси б-н Хива ва б. шаҳарларда Ислом-хўжа мадрасаси ва минораси, Нурулла-бой саройи, касалхона, электростанция қурилди, жадид мактаблари, ҳатто рус мактаблари очилди (1908—12). Асфандиёрхон ҳукмронлиги даврида бош ва-зир (1910—13) бўлиб, хонликнинг жан. қисмини идора этган ҳамда хорижий давлатлар б-н бўладиган алоқаларни бошқарган. Хонликни идора этишдаги хизматлари учун «вазири акбар» унвони берилган. 1910 й. у хонликда ислоҳот ўтказиш тўғрисидаги фармонни ишлаб чиқишда фаол иштирок этди. Суғорма деҳқончиликка асосланган Хоразмда деҳқонларнинг аҳволини енгиллатиш учун ер солиғини камайтиришга ҳаракат қилган. Ёш хиваликлар партиясининг асосчиси Полвонниёз Ҳожи Юсуповнинг ёзишича, тараққийпарварлик ғоялари учун ўз куёви Асфандиёрхоннинг буйруғи б-н ваҳшиёна ўлдирилган.
Ад.: Полвонниёз Ҳожи Юсупов, Ёш хиваликлар тарихи [хотиралар], ўрганч, 2000; Хоразм тарихи, 1-ж., ўрганч, 1997.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.