Ismat Buxoriy
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 323–324-b. — ziyouz.com
Ismat Buxoriy (taxallusi; asli ismi Ismatullo) (1365, Buxoro— 1436) — şoir. Buxoroda tahsil körgan. Xalil Sulton va Mirzo Uluğbek zamonida (1404—09; 1409—49) Samarqandda yaşagan. 15-a. 30-y.larida saroydan ketib, Buxoroda istiqomat qilgan. Navoiy «Majolis unnafois»da yozişiça, «Xuja Ismatullo Movarounnahr buzurgzodalaridandir. Zohir ilmini takmil qilğondur. Ğoyat xuş-ta'bligidin özin şe'rğa mansub qilib, devoni maşhur böldi». I. B. turk, fors va arab tillarida ijod etgan, Buxoro adabiy muhitida zullisonayn an'anasini boşlab bergan şoirlardan. Uning 8 ming baytli bir devoni va turkiy tilda yozilgan «Ibrohim Adham» nomli 1035 baytli asari bizgaça yetib kelgan. I. B. köproq şe'riyatning ğazal, qasida, masnaviy, ruboiy janrlarida asarlar yaratgan. Hofiz Şeroziyga ergaşib ğazallar yozgan. Ijodining asosini hayot, inson, işq-muhabbat, yoşlik, mehnat va poklik töğrisida bahs yuritadigan ğazallar taşkil etadi. Hajviy şe'rlarida mubolağa, iğroq, ğuluv kabi san'atlardan foydalanib, öz davridagi mavjud salbiy hodisalarni krralaydi. Uning «nobud» radifli ğazalida azobuqubatda yaşayotgan mehnatkaş xalq hayoti ot timsolida realistik tasvirlangan.
I. B. şe'rlari ravonligi, ta'sirçanligi, falsafiy fikrlarga va original tasviriy vositalarga boyligi b-n Movaraunnahrda şuhrat qozongan. I. B. adolatparvarlik va xalqparvarlik ruhida qasidalar yozgan. I. B.ning devoni 19 qölyozma nusxada Toşkent, Buxoro, Duşanba, Sankt-Peterburg, Filadelfiya (AQŞ), London va Kalkutta (Xindiston) kutubxonalarida saklanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСМАТ БУХОРИЙ (тахаллуси; асли исми Исматулло) (1365, Бухоро— 1436) — шоир. Бухорода таҳсил кўрган. Халил Султон ва Мирзо Улуғбек замонида (1404—09; 1409—49) Самарқандда яшаган. 15-а. 30-й.ларида саройдан кетиб, Бухорода истиқомат қилган. Навоий «Мажолис уннафоис»да ёзишича, «Хужа Исматулло Мовароуннаҳр бузургзодаларидандир. Зоҳир илмини такмил қилғондур. Ғоят хуш-таъблигидин ўзин шеърға мансуб қилиб, девони машҳур бўлди». И. Б. турк, форс ва араб тилларида ижод этган, Бухоро адабий муҳитида зуллисонайн анъанасини бошлаб берган шоирлардан. Унинг 8 минг байтли бир девони ва туркий тилда ёзилган «Иброҳим Адҳам» номли 1035 байтли асари бизгача етиб келган. И. Б. кўпроқ шеъриятнинг ғазал, қасида, маснавий, рубоий жанрларида асарлар яратган. Ҳофиз Шерозийга эргашиб ғазаллар ёзган. Ижодининг асосини ҳаёт, инсон, ишқ-муҳаббат, ёшлик, меҳнат ва поклик тўғрисида баҳс юритадиган ғазаллар ташкил этади. Ҳажвий шеърларида муболаға, иғроқ, ғулув каби санъатлардан фойдаланиб, ўз давридаги мавжуд салбий ҳодисаларни крралайди. Унинг «нобуд» радифли ғазалида азобуқубатда яшаётган меҳнаткаш халқ ҳаёти от тимсолида реалистик тасвирланган.
И. Б. шеърлари равонлиги, таъсирчанлиги, фалсафий фикрларга ва оригинал тасвирий воситаларга бойлиги б-н Моварауннаҳрда шуҳрат қозонган. И. Б. адолатпарварлик ва халқпарварлик руҳида қасидалар ёзган. И. Б.нинг девони 19 қўлёзма нусхада Тошкент, Бухоро, Душанба, Санкт-Петербург, Филадельфия (АҚШ), Лондон ва Калькутта (Хиндистон) кутубхоналарида сакланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.