Ismoil I

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 325-b. — ziyouz.com

Ismoil I Safaviy (1487.17.7— 1524.23.5) Eron şohi (1502 y.dan), Safaviylar davlati asosçisi, sarkarda, şoir. Qizilboşlilar yordamida Ozarbayjonni (1500—01), Tabrizni (1502) egallab, özini şoh deb e'lon qilgan. Tez orada Eron, Armaniston, Iroq va Movarounnahrning bir kismini bosib olgan (1503—10). I. I davrida Safaviylar davlati ança kengaygan. 1512 y. I. I qöşinlari Boburga Samarqand taxtini egallaşga yordam beradi. Lekin, 1513 y. boşida özbek sultonlari Ubaydulla va Muhammad Temur qöşinidan qattiq zarbaga uçradi. Usmonli turklar b-n bölgan uruşda I. I yengilgaç (1514), öz qöl ostidagi Ğarbiy Armaniston, Kurdiston va Iroqning bir qismidan ajradi. Mamlakat iqtisodini rivojlantirişga intilgan; ma'muriy idoralar faoliyatini mustahkamlagan; mustaqil bölişga harakat qilgan köçmançi zodagonlar b-n uruş olib borgan. Islomning şia mazxabini davlat dini deb e'lon qilgan. Turkiyzabon şe'riyatning rivojlanişiga munosib hissa qöşgan. I. I öqimişli kişi bölib, olim, şoir va musavvirlarga homiylik qilgan, Xatoiy taxallusi b-n şe'rlar yozgan. I. I ğazallar, «Önta xat» epik dostoni (1506), «Nasihat kitobi»ning mualli-fi.

Ad.: Efendiyev O. A., Obrazovaniye azerbaydjanskogo gosudarstva Sefevidov v naçale XVI v., Baku, 1961.

ISMOIL ibn NUH — q. Muntasir.

ISMOIL ibn TOHIR (14-15 a.lar) — isfahonlik me'mor. Buxorodagi Uluğbek madrasasini kurgan. Binoning bezaklari orasiga me'morning nomi yozilgan (V. A. Şişkin öqigan).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ИСМОИЛ I Сафавий (1487.17.7— 1524.23.5) Эрон шоҳи (1502 й.дан), Сафавийлар давлати асосчиси, саркарда, шоир. Қизилбошлилар ёрдамида Озарбайжонни (1500—01), Табризни (1502) эгаллаб, ўзини шоҳ деб эълон қилган. Тез орада Эрон, Арманистон, Ироқ ва Мовароуннаҳрнинг бир кисмини босиб олган (1503—10). И. I даврида Сафавийлар давлати анча кенгайган. 1512 й. И. I қўшинлари Бобурга Самарқанд тахтини эгаллашга ёрдам беради. Лекин, 1513 й. бошида ўзбек султонлари Убайдулла ва Муҳаммад Темур қўшинидан қаттиқ зарбага учради. Усмонли турклар б-н бўлган урушда И. I енгилгач (1514), ўз қўл остидаги Ғарбий Арманистон, Курдистон ва Ироқнинг бир қисмидан ажради. Мамлакат иқтисодини ривожлантиришга интилган; маъмурий идоралар фаолиятини мустаҳкамлаган; мустақил бўлишга ҳаракат қилган кўчманчи зодагонлар б-н уруш олиб борган. Исломнинг шиа мазхабини давлат дини деб эълон қилган. Туркийзабон шеъриятнинг ривожланишига муносиб ҳисса қўшган. И. I ўқимишли киши бўлиб, олим, шоир ва мусаввирларга ҳомийлик қилган, Хатоий тахаллуси б-н шеърлар ёзган. И. I ғазаллар, «Ўнта хат» эпик достони (1506), «Насиҳат китоби»нинг муалли-фи.

Ад.: Эфендиев О. А., Образование азербайджанского государства Сефевидов в начале XVI в., Баку, 1961.

ИСМОИЛ ибн НУҲ — қ. Мунтасир.

ИСМОИЛ ибн ТОҲИР (14-15 а.лар) — исфаҳонлик меъмор. Бухородаги Улуғбек мадрасасини курган. Бинонинг безаклари орасига меъморнинг номи ёзилган (В. А. Шишкин ўқиган).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.