Isparak
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 342-b. — ziyouz.com
Isparak ISPARAK, isfarak (Delphinium semibarbatum) — ayiqtovondoşlar oilasiga mansub köp yillik öt. Böyi 35—70 sm. Böğiz barglari uzun bandli, poyasidagilari bandsiz. Bargi ust-maust beş qismga, har bir qismi esa uç bölakka bölingan. Gullari töq sariq, rövaksimon töpgulga yiğilgan. Sirtqi tojbargining bittasi pixli. Mevasi bitta mevabargdan hosil bölgan. Örta Osiyoning toğ etaklari va adirlarida, asosan, böz tuproqli yon ba-ğirlarida ösadi. May oxirlarida gullaydi, iyulda mevasi pişadi, avg.da poya va barglari quriydi. I.ning gulidan aholi ipak, jun va ip gazlamalarni sariq rangga böyaşda foydalanadi. Poyasi va barglarida 0,07%, ildizida 0,13%, mevasining pöstida 0,56%, uruğida 0,11% delsemin va b. alkaloidlar bor. I.dan qöy, eçki va otlar, qurigan gulidan esa qoramol zaharlanadi. Xalq tabobatida I.ning poya va barg qaynat-masi turli şişlarni, kuli esa qötir va ekzemani davolaşda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСПАРАК, исфарак (Delphinium semibarbatum) — айиқтовондошлар оиласига мансуб кўп йиллик ўт. Бўйи 35—70 см. Бўғиз барглари узун бандли, поясидагилари бандсиз. Барги уст-мауст беш қисмга, ҳар бир қисми эса уч бўлакка бўлинган. Гуллари тўқ сариқ, рўваксимон тўпгулга йиғилган. Сиртқи тожбаргининг биттаси пихли. Меваси битта мевабаргдан ҳосил бўлган. Ўрта Осиёнинг тоғ этаклари ва адирларида, асосан, бўз тупроқли ён ба-ғирларида ўсади. Май охирларида гуллайди, июлда меваси пишади, авг.да поя ва барглари қурийди. И.нинг гулидан аҳоли ипак, жун ва ип газламаларни сариқ рангга бўяшда фойдаланади. Пояси ва баргларида 0,07%, илдизида 0,13%, мевасининг пўстида 0,56%, уруғида 0,11% дельсемин ва б. алкалоидлар бор. И.дан қўй, эчки ва отлар, қуриган гулидан эса қорамол заҳарланади. Халқ табобатида И.нинг поя ва барг қайнат-маси турли шишларни, кули эса қўтир ва экземани даволашда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.