Issiq
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 349–350-b. — ziyouz.com
Issiq — sak qabilalarining mozor-qörğoni (mil. av. 5—4-a.lar). Olmaotadan 50 km şarqda, Issiq daryosi böyida joylaşgan podşoh mozorqörğonlari (jami 45) dan biri. 70-y.larda Qo-zogiston arxeologiya ekspeditsiyasi (Akişev K. A.) tekşirgan. Bal. 6 m, diametri 60 m. Xodalardan işlangan 2 qabr topilgan: biri talangan, 2 siga esa harbiy aslzoda — qabila boşligi kömilgan. Undan 30 dan ziyod sopol, yoğoç, kumuş, jez idişlar, 4 mingdan ortiq tilla bezaklar, kumuş qoşiq, 26 munçoq topilgan. Kiyimlarga taqiladigan oltin plastinkalar va skiflarning «hayvon tasviri uslubi»da işlangan oltin töqalar (kiyik, yölbars, şer, qoplon, ot va toğ eçkilari yoki ularning boşi aks ettirilgan), oltin isirğa, uzuk, böyinga ta-qiladigan (3 qatorli oltin) halqa, jez közgu, temir qiliç va xanjar (oltin qadamalar b-n bezatilgan), burama xanjar ayniqsa mohirona işlangan. Paykon tilladan yasalgan bölib, kamon tilla tasma b-n öralgan. Şuningdek, arxar, quşlarning haykalçalari ham topilgan. Buyumlarning yasaliş usuli, badiiy obrazlar ularning mahalliy ustalar tomonidan yasalganligidan dalolat beradi. I.dan topilgan qad. yozuv (kiçik kumuş idişdagi yozuv — 26 belgi) Yettisuv saklari jamiyatining rivojlaniş darajasi böyiça Yevrosiyoning öşa davrdagi boşqa jamiyatlar b-n bir qatorga qöyiş imkonini beradi, çunki u Örta Osiyo va Qozoğiston hududlaridagi eng qad. yozuv yodgorligi hisoblanadi. Turkiyşunoslar (A. Amanjolov, A. Mahmudov) ning fik-riça, u Urxun-Yenisey yozuv yodgorligi alifbosining bir körinişi — qad. turkiy tilning Oltoy dialektida bitilgan.
/W.: Akişe v K. A., Kurgan Issik, M., 1978.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚ — сак қабилаларининг мозор-қўрғони (мил. ав. 5—4-а.лар). Олмаотадан 50 км шарқда, Иссиқ дарёси бўйида жойлашган подшоҳ мозорқўрғонлари (жами 45) дан бири. 70-й.ларда Қо-зогистон археология экспедицияси (Акишев К. А.) текширган. Бал. 6 м, диаметри 60 м. Ходалардан ишланган 2 қабр топилган: бири таланган, 2 сига эса ҳарбий аслзода — қабила бошлиги кўмилган. Ундан 30 дан зиёд сопол, ёғоч, кумуш, жез идишлар, 4 мингдан ортиқ тилла безаклар, кумуш қошиқ, 26 мунчоқ топилган. Кийимларга тақиладиган олтин пластинкалар ва скифларнинг «ҳайвон тасвири услуби»да ишланган олтин тўқалар (кийик, йўлбарс, шер, қоплон, от ва тоғ эчкилари ёки уларнинг боши акс эттирилган), олтин исирға, узук, бўйинга та-қиладиган (3 қаторли олтин) ҳалқа, жез кўзгу, темир қилич ва ханжар (олтин қадамалар б-н безатилган), бурама ханжар айниқса моҳирона ишланган. Пайкон тилладан ясалган бўлиб, камон тилла тасма б-н ўралган. Шунингдек, архар, қушларнинг ҳайкалчалари ҳам топилган. Буюмларнинг ясалиш усули, бадиий образлар уларнинг маҳаллий усталар томонидан ясалганлигидан далолат беради. И.дан топилган қад. ёзув (кичик кумуш идишдаги ёзув — 26 белги) Еттисув саклари жамиятининг ривожланиш даражаси бўйича Евросиёнинг ўша даврдаги бошқа жамиятлар б-н бир қаторга қўйиш имконини беради, чунки у Ўрта Осиё ва Қозоғистон ҳудудларидаги энг қад. ёзув ёдгорлиги ҳисобланади. Туркийшунослар (А. Аманжолов, А. Маҳмудов) нинг фик-рича, у Урхун-Енисей ёзув ёдгорлиги алифбосининг бир кўриниши — қад. туркий тилнинг Олтой диалектида битилган.
/W.: Акише в К. А., Курган Иссык, М., 1978.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.