Issiqdan himoya qiliş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 352-b. — ziyouz.com
Issiqdan himoya qiliş - yuqori trali şaroitda işlovçi qurilma va apparatlarda myoyoriy t-ra şaroitini ta'minlaş vositalari majmui. Uçiş apparatlari va kosmik apparatlar atmosferaning ziç katlamlarida harakatlanganda ularni aerodinamik qizişdan saqlaş, havo-re-aktiv dvigatellar va raketa dvigatellarining yoniş kameralarini hamda soplolarini asraş uçun aviatsiya va raketa texnikasida keng kullaniladi. I. h. q. ning faol (aktiv) va sust (passiv) usullari bor. Faol usulda gazeimon yeki suyuq sovitkiç himoya qilinadigan sirtga yuboriladi va u sirtga keluvçi issiqlikning asosiy qismini öziga qabul qilib oladi. Bunga konvektiv, qurşama (örama), plyon-kali, ğovakli sovitiş usullari kiradi. Sust usulda issiqlikoqimining ta'sirini maxsus konstruksiya taşqi qobiq yordamida yoki asosiy kon-struksiyaga surkalgan maxsus qoplama yordamida qabul qiladi. Bunga issiqlikni yutuvçi konstruksiyalar, «Radi-atsion» qurilmasi, yemiriluvçi qop-lamalar yordamida I. h. q. kiradi. I. h. q. suv osti işlarida, metallurgiya, aviatsiya, raketa texnikasi va b. sohalarda kullaniladi. Raketa texnikasida I. h. q. uçun ballistik raketa va kosmik apparatlarning boş qismi va qiziydigan qismlari issiqlik ötmaydigan material b-n qoplanadi. Qurilma yoki apparatlar loyihalanganda I. h. q. çoralari közda tutiladi. Kuçli issiq şaroitda işlaydigan kişilarga maxsus kiyim-boş beriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ - юқори трали шароитда ишловчи қурилма ва аппаратларда мёъёрий т-ра шароитини таъминлаш воситалари мажмуи. Учиш аппаратлари ва космик аппаратлар атмосферанинг зич катламларида ҳаракатланганда уларни аэродинамик қизишдан сақлаш, ҳаво-ре-актив двигателлар ва ракета двигателларининг ёниш камераларини ҳамда соплоларини асраш учун авиация ва ракета техникасида кенг кулланилади. И. ҳ. қ. нинг фаол (актив) ва суст (пассив) усуллари бор. Фаол усулда газеимон еки суюқ совиткич ҳимоя қилинадиган сиртга юборилади ва у сиртга келувчи иссиқликнинг асосий қисмини ўзига қабул қилиб олади. Бунга конвектив, қуршама (ўрама), плён-кали, ғовакли совитиш усуллари киради. Суст усулда иссиқликоқимининг таъсирини махсус конструкция ташқи қобиқ ёрдамида ёки асосий кон-струкцияга суркалган махсус қоплама ёрдамида қабул қилади. Бунга иссиқликни ютувчи конструкциялар, «Ради-ацион» қурилмаси, емирилувчи қоп-ламалар ёрдамида И. ҳ. қ. киради. И. ҳ. қ. сув ости ишларида, металлургия, авиация, ракета техникаси ва б. соҳаларда кулланилади. Ракета техникасида И. ҳ. қ. учун баллистик ракета ва космик аппаратларнинг бош қисми ва қизийдиган қисмлари иссиқлик ўтмайдиган материал б-н қопланади. Қурилма ёки аппаратлар лойиҳаланганда И. ҳ. қ. чоралари кўзда тутилади. Кучли иссиқ шароитда ишлайдиган кишиларга махсус кийим-бош берилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.