Issiqlik bilan ta'minlaş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 355–356-b. — ziyouz.com
Issiqlik bilan ta'minlaş — kommunal xöjalik va texnologik ehtiyojlar uçun iste'molçilarga issiklik yetkazib beriş. Markaziy va mahalliy I. b-n t. tizimi yordamida amalga oşiriladi. Bunda suv (t-rasi 150° gaça) yoki buğ (bosimi 0,5 — 4,0 MPa) issiqlik eltgiç vazifasini bajaradi. Markazlaştirilgan I. b-n t.ti-zimi sanoat yoki turar joylarning köplab iste'molçilarini (bir neça önlab km da joylaşgan), mahalliy I. b-n t. tizimi bir yoki bir neça binoni (bir neça önlab m. da joylaşgan) issiklik b-n ta'minlaydi. Markaziy I. b-n t. da bir yoki bir neça issiqlik manbai, issiklik tarmoklari va issiklik qabul qiladigan qurilmalardan foydalaniladi. I. b-n t. manbai — qozonlar, sanoat korxonalari va issiklik elektr markazlaridan ortgan issiqlikdan foydalanadigan qurilmalar. Issiqlik tarmoqlari — suv yoki buğ yuradigan quvurlar, binolarga suv yoki buğ kiritiş va çiqariş moslamalari hamda izolyatsiya materi-allari. Issiqlik qabul qiladigan qurilmalar — radiatorlar, reyestrlar, qovurğali trubalar va b. Issiklik iste'molçilari qança köp, ya'ni I. b-n t. tizimi qança yirik bölsa, tejamlilik şunça ortadi, işlarni mexanizatsiyalaştiriş va avtomatlaştiriş şunça yengillaşadi. I. b-n t. tizimida t-rani yoki issiqlik eltuvçi miqdorini rostlab turiş mumkin. Yirik tizimlarda bu iş avtomatika va uzokdan boşqariş asboblari vositasida bajariladi. Iste'molçilar sarf qilayotgan issiklik miqdori va parametrlarini qayd qilib turiş uçun boşqariş uzellariga issiklik ölçagiçlar va qayd qilgiçlar (registratorlar) örnatiladi. Özbekistonda I. b-n t. tizimi 20-a. 30-y. lar oxirlarida paydo bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚЛИК БИЛАН ТАЪМИНЛАШ — коммунал хўжалик ва технологик эҳтиёжлар учун истеъмолчиларга иссиклик етказиб бериш. Марказий ва маҳаллий И. б-н т. тизими ёрдамида амалга оширилади. Бунда сув (т-раси 150° гача) ёки буғ (босими 0,5 — 4,0 МПа) иссиқлик элтгич вазифасини бажаради. Марказлаштирилган И. б-н т.ти-зими саноат ёки турар жойларнинг кўплаб истеъмолчиларини (бир неча ўнлаб км да жойлашган), маҳаллий И. б-н т. тизими бир ёки бир неча бинони (бир неча ўнлаб м. да жойлашган) иссиклик б-н таъминлайди. Марказий И. б-н т. да бир ёки бир неча иссиқлик манбаи, иссиклик тармоклари ва иссиклик қабул қиладиган қурилмалардан фойдаланилади. И. б-н т. манбаи — қозонлар, саноат корхоналари ва иссиклик электр марказларидан ортган иссиқликдан фойдаланадиган қурилмалар. Иссиқлик тармоқлари — сув ёки буғ юрадиган қувурлар, биноларга сув ёки буғ киритиш ва чиқариш мосламалари ҳамда изоляция матери-аллари. Иссиқлик қабул қиладиган қурилмалар — радиаторлар, реестрлар, қовурғали трубалар ва б. Иссиклик истеъмолчилари қанча кўп, яъни И. б-н т. тизими қанча йирик бўлса, тежамлилик шунча ортади, ишларни механизациялаштириш ва автоматлаштириш шунча енгиллашади. И. б-н т. тизимида т-рани ёки иссиқлик элтувчи миқдорини ростлаб туриш мумкин. Йирик тизимларда бу иш автоматика ва узокдан бошқариш асбоблари воситасида бажарилади. Истеъмолчилар сарф қилаётган иссиклик миқдори ва параметрларини қайд қилиб туриш учун бошқариш узелларига иссиклик ўлчагичлар ва қайд қилгичлар (регистраторлар) ўрнатилади. Ўзбекистонда И. б-н т. тизими 20-а. 30-й. лар охирларида пайдо бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.