Issiqlik elektr markazi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 358-b. — ziyouz.com
Issiqlik elektr markazi (IEM) — elektr energiyasi b-n birga issiq suv va buğ işlab çiqaradigan isiqlik elektr st-yasi. Asosiy energe- ) tik agregatlari qatoriga suv yuradigan quvur (truba) lar batareyasidan iborat qozon tizimi, buğ turbinalari, turbogeneratorlar va buğ turbinalarida iş bajargan issiklikni is-te'molçilarga yuboradigan qurilmalar kiradi. IEM larda qattiq, suyuq yoki gaz holatdagi organik yoqilğilar aj-ratgan issiklik qozon tizimida suvni yuqori bosimli bugga aylantiradi. Buğ bosimi tatlirida turbinalarning ; parraklari generatorlarni harakatga keltiradi, natijada issiklik energiyasi turbina (bug dvigateli) vositasida mexanik energiyaga aylanadi, generator esa uni elektr energiyasiga aylantiradi. IEM ning f. i. k. issiklik elektr st-yalarinikiga nisbatan keskin yuqori, ya'ni t|=60—70% ga teng. Bunga erişiş uçun IEM turbinalaridan ötib iş bajargan buğning bir qismigina sovitkiçlar vositasida qayta suvga aylantirilib qozon tizimiga yuboriladi, qolgan qismi esa sanoat korxonalari ehtiyojlariga hamda uyjoylarni isitişga sarflanadi. IEM butun şahar, tuman mikyosida sanoat korxonalarini, turar joy binolarini, maişiy muassasalarni elektr energiyasi, issiq suv b-n ta'minlaş va isitişga xizmat qiladi. Faqat elektr energiyasi işlab çikaradigan issiklik elektr st-yalariga nisbatan IEM iqtisodiy jihatdan ança tejamli, unda 20—25% yoqilği kam sarflanadi, qulay. Turbinalardan sanoat korxonalariga beriladigan bugning mutlaq bosimi 8—16 at, isitiş uçun beriladiganiniki 0,5—2,5 at. IEM da yoqilği sifatida kömir, gaz, mazut va b. işlatiladi. Ularda t-rasi 565°, bosimi 130 at. gaça bölgan burdan foydalaniladi.
IEM ning işi avtomatlaştirilgan. Gaz turbinalari va yadro elektr styalarini ham IEM tipida quriş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚЛИК ЭЛЕКТР МАРКАЗИ (ИЭМ) — электр энергияси б-н бирга иссиқ сув ва буғ ишлаб чиқарадиган исиқлик электр ст-яси. Асосий энерге- ) тик агрегатлари қаторига сув юрадиган қувур (труба) лар батареясидан иборат қозон тизими, буғ турбиналари, турбогенераторлар ва буғ турбиналарида иш бажарган иссикликни ис-теъмолчиларга юборадиган қурилмалар киради. ИЭМ ларда қаттиқ, суюқ ёки газ ҳолатдаги органик ёқилғилар аж-ратган иссиклик қозон тизимида сувни юқори босимли бугга айлантиради. Буғ босими татлирида турбиналарнинг ; парраклари генераторларни ҳаракатга келтиради, натижада иссиклик энергияси турбина (буг двигатели) воситасида механик энергияга айланади, генератор эса уни электр энергиясига айлантиради. ИЭМ нинг ф. и. к. иссиклик электр ст-ялариникига нисбатан кескин юқори, яъни т|=60—70% га тенг. Бунга эришиш учун ИЭМ турбиналаридан ўтиб иш бажарган буғнинг бир қисмигина совиткичлар воситасида қайта сувга айлантирилиб қозон тизимига юборилади, қолган қисми эса саноат корхоналари эҳтиёжларига ҳамда уйжойларни иситишга сарфланади. ИЭМ бутун шаҳар, туман микёсида саноат корхоналарини, турар жой биноларини, маиший муассасаларни электр энергияси, иссиқ сув б-н таъминлаш ва иситишга хизмат қилади. Фақат электр энергияси ишлаб чикарадиган иссиклик электр ст-яларига нисбатан ИЭМ иқтисодий жиҳатдан анча тежамли, унда 20—25% ёқилғи кам сарфланади, қулай. Турбиналардан саноат корхоналарига бериладиган бугнинг мутлақ босими 8—16 ат, иситиш учун бериладиганиники 0,5—2,5 ат. ИЭМ да ёқилғи сифатида кўмир, газ, мазут ва б. ишлатилади. Уларда т-раси 565°, босими 130 ат. гача бўлган бурдан фойдаланилади.
ИЭМ нинг иши автоматлаштирилган. Газ турбиналари ва ядро электр стяларини ҳам ИЭМ типида қуриш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.