Issiqlikdan kengayiş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 362-b. — ziyouz.com
Issiqlikdan kengayiş - jismlarni isitganda ularning çizikli ölçovi özgarişi. Turli jismlar is-siqlikdan turliça kengayadi: qattiq jismlarda molekula va atom (ion) lar orasidagi özaro ta'sir juda kuçli böladi, şuning uçun issiqlikdan qattiq jismlar kamroq, suyuqliklar köproq, gazlar esa yanada köproq kengayadi.
I. k. hajm va çizikli kengayiş koeffitsiyentlari b-n ifodalanadi. Ma'lum hajmdagi jism bir daraja isi-tilganda uning hajmi ortişi hajm kengayiş koeffitsiyenti, ma'lum uzunlikdagi jism bir daraja isitilganda uning uzunligi ortişi çiziqli kengayiş koeffitsiyenti deb ataladi. Bu koeffitsiyent t-ra özgarişi b-n özgarib turadi. Hamma suyukliklarning hajm kengayiş koeffitsiyenti taxm. bir xil bölib, 1,273 ga teng. Ba'zi jismlar (suv, çöyan, vismut va b.) ma'lum t-ragaça qizdirilganda hajmi kiçiklaşadi. Mac, 4° da suvning hajmi eng kiçik böladi. Hayotda I. k. hisobga olinadi. Mas, t. y. izlarida çok qoldirib ke-tiladi, elektr simlari salqiroq qilib tortiladi va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИССИҚЛИКДАН КЕНГАЙИШ - жисмларни иситганда уларнинг чизикли ўлчови ўзгариши. Турли жисмлар ис-сиқликдан турлича кенгаяди: қаттиқ жисмларда молекула ва атом (ион) лар орасидаги ўзаро таъсир жуда кучли бўлади, шунинг учун иссиқликдан қаттиқ жисмлар камроқ, суюқликлар кўпроқ, газлар эса янада кўпроқ кенгаяди.
И. к. ҳажм ва чизикли кенгайиш коэффициентлари б-н ифодаланади. Маълум ҳажмдаги жисм бир даража иси-тилганда унинг ҳажми ортиши ҳажм кенгайиш коэффициенти, маълум узунликдаги жисм бир даража иситилганда унинг узунлиги ортиши чизиқли кенгайиш коэффициенти деб аталади. Бу коэффициент т-ра ўзгариши б-н ўзгариб туради. Ҳамма суюкликларнинг ҳажм кенгайиш коэффициенти тахм. бир хил бўлиб, 1,273 га тенг. Баъзи жисмлар (сув, чўян, висмут ва б.) маълум т-рагача қиздирилганда ҳажми кичиклашади. Mac, 4° да сувнинг ҳажми энг кичик бўлади. Ҳаётда И. к. ҳисобга олинади. Мас, т. й. изларида чок қолдириб ке-тилади, электр симлари салқироқ қилиб тортилади ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.