Istaxriy
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 365–366-b. — ziyouz.com
Istaxriy ISTAXRIY, Abu Ishoq al-Forisiy al-Istaxriy (taxm. 850—934) — geograf olim, Eronning Fors viloyatida yaşagan. Eronzamin, Movarounnahr, Arabiston ya. o., Misr, Ispaniya, Mağrib (Şim. Afrika) mamlakatlariga sa-yohat qilgan.
I. ning geogr. sohasidagi ilmiy merosi 930—933 y. larda arab tilida yozilgan «Kitob masolik va-l-mamolik» («Yöllar va mamlakatlar kitobi; boşqa nomi «Kitob al-aholim» — «Iqlimlar kitobi») asarida öz aksini topgan. Mazkur asar Abu Zayd ibn Sahl Balxiyning «Suvar ul-aholim» asari asosida tuzilgan va 10-a. örtasida ommalaşgan. I. asarida rub'i mas-kun (yer yuzining obod çoragi) ning umumiy tavsifi va ölkalar haqida geografik ma'lumotlar (çegaralari, şahar va qişloqlari, jome masjidlar soni, manzillar, nahr (kanal)lar, karvon yöllari, xöjaligi, elatlari va h. k.) berilgan. Jumladan: Arab diyori, Mağrib, Şom, Iroq, Xuziston, Fors, Kermon, Ozarbayjon, Huroson, Movarounnahr va b. qayd etilgan. Ölkalar tavsifiga ularning xaritalari ham çizib ilova qilingan. Movarounnahr tavsifi va xaritasida Örta Osiyoning suvlari (Orol dengizi, Amudaryo, Sir-daryo, Zarafşon, kanallar), aholi mas-kanlari kabilar töğrisida ma'lumot bor. I. ning uşbu asarini 976 y. Ibn Havqal tuzatib, töldirib yangi asar tuzdi va uni «Kitob al-masolik va-l-mamolik» deb atadi. I. asarining bir neça forsiy tarjimalari bor, arabçasi Yevropada ilmiy naşr qilingan (1870).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСТАХРИЙ, Абу Исҳоқ ал-Форисий ал-Истахрий (тахм. 850—934) — географ олим, Эроннинг Форс вилоятида яшаган. Эронзамин, Мовароуннаҳр, Арабистон я. о., Миср, Испания, Мағриб (Шим. Африка) мамлакатларига са-ёҳат қилган.
И. нинг геогр. соҳасидаги илмий мероси 930—933 й. ларда араб тилида ёзилган «Китоб масолик ва-л-мамолик» («Йўллар ва мамлакатлар китоби; бошқа номи «Китоб ал-аҳолим» — «Иқлимлар китоби») асарида ўз аксини топган. Мазкур асар Абу Зайд ибн Саҳл Балхийнинг «Сувар ул-аҳолим» асари асосида тузилган ва 10-а. ўртасида оммалашган. И. асарида рубъи мас-кун (ер юзининг обод чораги) нинг умумий тавсифи ва ўлкалар ҳақида географик маълумотлар (чегаралари, шаҳар ва қишлоқлари, жоме масжидлар сони, манзиллар, наҳр (канал)лар, карвон йўллари, хўжалиги, элатлари ва ҳ. к.) берилган. Жумладан: Араб диёри, Мағриб, Шом, Ироқ, Хузистон, Форс, Кермон, Озарбайжон, Ҳуросон, Мовароуннаҳр ва б. қайд этилган. Ўлкалар тавсифига уларнинг хариталари ҳам чизиб илова қилинган. Мовароуннаҳр тавсифи ва харитасида Ўрта Осиёнинг сувлари (Орол денгизи, Амударё, Сир-дарё, Зарафшон, каналлар), аҳоли мас-канлари кабилар тўғрисида маълумот бор. И. нинг ушбу асарини 976 й. Ибн Ҳавқал тузатиб, тўлдириб янги асар тузди ва уни «Китоб ал-масолик ва-л-мамолик» деб атади. И. асарининг бир неча форсий таржималари бор, арабчаси Европада илмий нашр қилинган (1870).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.