Iste'mol krediti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 368-b. — ziyouz.com
Iste'mol krediti - iste'mol ehtiyojlarini qondiriş uçun qaytarişlik şarti b-n aholiga beriladigan pul mablağlari yoki tovarlardan iborat kredit. Odatda, aholining qimmatbaxr tovarlarni xarid etişi uçun ajratiladi. Uzoq foydalanadigan tovarlar (avtomaşina, uy, dala hovli, yaxta va h. k.) borki, ularni xarid etiş uçun joriy daromadlar yetişmay qoladi, ularni narxi yuqori bölganidan nasiyaga oliş zarurati paydo böladi. I.k. bevosita (bunda tovar egasi uni xaridorga öz nomidan nasiyaga sotadi va xaridorni özining qarzdoriga aylantiradi) va bilvosita (bunda kreditni bank beradi, ya'ni tovar xa-qini tölab yuboradi va xaridor tovar egasidan emas, balki bankdan qarz bölib qoladi) kredit beriş orqali amalga oşiriladi. I. k. berilganda xaridor uçun tovar narxi oşadi, çunki u kelajakda kaytariladigan pul tarkibida tovar nakdiga sotiladigan narxdan taşqari qarz uçun foiz ham tölaydi. Ammo tovarlarni sotiş muşkullaşganda va aholining muayyan qatlamini qöllab-quvvatlaş zarur bölganda foizsiz kredit ham oçiladi. Mas, talabalarga öqiş haqini tölaş uçun I. k. oçilganda foiz undirilmasligi mumkin. Firma öz işçisi yoki xizmatçisiga tovar oliş, öqiş yoki davolaniş uçun arzon yoki foizsiz kredit beradi. I. k. iste'molçini zamonaviy, lekin qimmatbaho tovarlardan bahramand etiş, kişilarda kelajakda yaxşi daromad topişga intiliş hosil qiliş (çunki qarzni tulaş qöşimça daromad talab qiladi) va içki milliy bozorni kengaytiriş hisobiga tovarlar sotuvini oşirib, kapital oborotini tezlaştiradi. Köpçilik xori-jiy davlatlar, xususan, AQŞda aholiga I. k. beriş keng rivojlangan. Ularda iste'molçilar kundalik ehti-yoj uçun zarur bölgan oziq-ovqat mahsulotlaridan tortib, hatto uzoq foydalaniladigan maişiy texnika, şuningdek, avtomobillar va b. ni ham nasiyaga olişi mumkin. Mahsulot yoki tovar haqi iste'molçining kelgusida işlagan haqidan undirib olinadi.
I. k. hamma yerda emas, balki töyingan bozor (daromad topib qarzni tölaş imkoni bor) yerda amal qiladi. Özbekistonda 90-y. larning 2-yarmidan boşlab «Özuyjoyjamğarmabank» davlat-aksiyadorlik uy-joy jamğarma banki aholiga kvartiralar sotib oliş uçun I. k. ajratadi.
Ahmadjon Ölmasov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСТЕЪМОЛ КРЕДИТИ - истеъмол эҳтиёжларини қондириш учун қайтаришлик шарти б-н аҳолига бериладиган пул маблағлари ёки товарлардан иборат кредит. Одатда, аҳолининг қимматбахр товарларни харид этиши учун ажратилади. Узоқ фойдаланадиган товарлар (автомашина, уй, дала ҳовли, яхта ва ҳ. к.) борки, уларни харид этиш учун жорий даромадлар етишмай қолади, уларни нархи юқори бўлганидан насияга олиш зарурати пайдо бўлади. И.к. бевосита (бунда товар эгаси уни харидорга ўз номидан насияга сотади ва харидорни ўзининг қарздорига айлантиради) ва билвосита (бунда кредитни банк беради, яъни товар ха-қини тўлаб юборади ва харидор товар эгасидан эмас, балки банкдан қарз бўлиб қолади) кредит бериш орқали амалга оширилади. И. к. берилганда харидор учун товар нархи ошади, чунки у келажакда кайтариладиган пул таркибида товар накдига сотиладиган нархдан ташқари қарз учун фоиз ҳам тўлайди. Aммо товарларни сотиш мушкуллашганда ва аҳолининг муайян қатламини қўллаб-қувватлаш зарур бўлганда фоизсиз кредит ҳам очилади. Мас, талабаларга ўқиш ҳақини тўлаш учун И. к. очилганда фоиз ундирилмаслиги мумкин. Фирма ўз ишчиси ёки хизматчисига товар олиш, ўқиш ёки даволаниш учун арзон ёки фоизсиз кредит беради. И. к. истеъмолчини замонавий, лекин қимматбаҳо товарлардан баҳраманд этиш, кишиларда келажакда яхши даромад топишга интилиш ҳосил қилиш (чунки қарзни тулаш қўшимча даромад талаб қилади) ва ички миллий бозорни кенгайтириш ҳисобига товарлар сотувини ошириб, капитал оборотини тезлаштиради. Кўпчилик хори-жий давлатлар, хусусан, АҚШда аҳолига И. к. бериш кенг ривожланган. Уларда истеъмолчилар кундалик эҳти-ёж учун зарур бўлган озиқ-овқат маҳсулотларидан тортиб, ҳатто узоқ фойдаланиладиган маиший техника, шунингдек, автомобиллар ва б. ни ҳам насияга олиши мумкин. Маҳсулот ёки товар ҳақи истеъмолчининг келгусида ишлаган ҳақидан ундириб олинади.
И. к. ҳамма ерда эмас, балки тўйинган бозор (даромад топиб қарзни тўлаш имкони бор) ерда амал қилади. Ўзбекистонда 90-й. ларнинг 2-ярмидан бошлаб «Ўзуйжойжамғармабанк» давлат-акциядорлик уй-жой жамғарма банки аҳолига квартиралар сотиб олиш учун И. к. ажратади.
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.