Iste'mol savati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 369-b. — ziyouz.com
Iste'mol savati - muayyan vaqt (oy, yil) da iste'mol etiladigan mahsulotlar turi va töplamining oila yoki jon boşiga hisoblangan miqdori. Kişi yoki oila oylik (yillik) hisobiy tovarlar (xizmatlar) iste'molining tipik darajasi va tuzilmasini tavsiflaydi. Moddiy ölçam va pul şaklida hisoblanadi. Bunday töplam amaldagi narxlarga köra I. s. dan kelib çiqib minimal iste'mol byudjeta (tirikçilik minimumi)ni hisoblab çiqişga xizmat qiladi. I. s. foydalaniş maqsadiga köra, oziq-ovqat mahsölotlari (mas, göşt va göşt mahsulotlari, tuxum, sut va sut mahsulotlari, un, guruç, non va yorma, şakar, ösimlik moyi, meva-sabzavot va b. mahsulotlar), nooziq-ovqat tovarlari (kiyim-keçak, gazlama, poyabzal, mebel, uy jihozlari, xöjalik buyumlari, madaniy tovarlar va b.) va madaniy-maişiy xizmatlar, şu jumladan, pulli ijtimoiy xizmatlar (maişiy texnikalar tizimi, kir yuvdiriş, kimyoviy tozalaş, tomoşalar köriş, pulli davolaniş, pulli öqiş va b.) ga ajraladi.
I. s. ga kiritiladigan mahsulotlar avval mikdoran belgilanadi, söngra pulga çaqilib, qiymati aniqlanadi. Odatda, minimal I. s, ya'ni eng zarur iste'mol belgilanadi. I. s. milliy xu-susiyatga ega bölib, muayyan mamlakatning iqtisodiy darajasi, iste'mol tarkibini inobatga olgan holda işlab çiqiladi. I. era turli mikdordagi tovarlar va xizmatlar kiritiladi. I. s. mamlakatning iqtisodiy qudrati va aholi iste'mol xususiyatlariga köra, har bir davlatda har xil bölişi mumkin (mas, Özbekistondagi I. s. qiymati 1998 y. dek. da jon boşiga 2480 söm 12 tiyinni taşkil etdi). Şuningdek, I. s. hisobiy va real iste'mol darajasini qiyoslaş bazasi bölib, iqtisodiy ahvolga baho berişga ham xizmat qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИСТЕЪМОЛ САВАТИ - муайян вақт (ой, йил) да истеъмол этиладиган маҳсулотлар тури ва тўпламининг оила ёки жон бошига ҳисобланган миқдори. Киши ёки оила ойлик (йиллик) ҳисобий товарлар (хизматлар) истеъмолининг типик даражаси ва тузилмасини тавсифлайди. Моддий ўлчам ва пул шаклида ҳисобланади. Бундай тўплам амалдаги нархларга кўра И. с. дан келиб чиқиб минимал истеъмол бюджета (тирикчилик минимуми)ни ҳисоблаб чиқишга хизмат қилади. И. с. фойдаланиш мақсадига кўра, озиқ-овқат маҳсўлотлари (мас, гўшт ва гўшт маҳсулотлари, тухум, сут ва сут маҳсулотлари, ун, гуруч, нон ва ёрма, шакар, ўсимлик мойи, мева-сабзавот ва б. маҳсулотлар), ноозиқ-овқат товарлари (кийим-кечак, газлама, пойабзал, мебель, уй жиҳозлари, хўжалик буюмлари, маданий товарлар ва б.) ва маданий-маиший хизматлар, шу жумладан, пулли ижтимоий хизматлар (маиший техникалар тизими, кир ювдириш, кимёвий тозалаш, томошалар кўриш, пулли даволаниш, пулли ўқиш ва б.) га ажралади.
И. с. га киритиладиган маҳсулотлар аввал микдоран белгиланади, сўнгра пулга чақилиб, қиймати аниқланади. Одатда, минимал И. с, яъни энг зарур истеъмол белгиланади. И. с. миллий ху-сусиятга эга бўлиб, муайян мамлакатнинг иқтисодий даражаси, истеъмол таркибини инобатга олган ҳолда ишлаб чиқилади. И. era турли микдордаги товарлар ва хизматлар киритилади. И. с. мамлакатнинг иқтисодий қудрати ва аҳоли истеъмол хусусиятларига кўра, ҳар бир давлатда ҳар хил бўлиши мумкин (мас, Ўзбекистондаги И. с. қиймати 1998 й. дек. да жон бошига 2480 сўм 12 тийинни ташкил этди). Шунингдек, И. с. ҳисобий ва реал истеъмол даражасини қиёслаш базаси бўлиб, иқтисодий аҳволга баҳо беришга ҳам хизмат қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.