Italiklar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 379-b. — ziyouz.com
Italiklar — mil. av. 2ming yillikda Apennin ya.o.ga köçib kelib örnaşgan hind-yevropa qabilalari. Etnik va til jihatdan Laiiya va Jan. Etruriya viloyatlarida yaşovçi lotinfalisk kabilalari va Jan. Italiyagaça bölgan yerlarda yaşovçi umbr-sabel (yoki oskumbr) qabilalari (bruttiylar, kampaniyaliklar, lukanlar, sa-binlar, samnitlar)ga bölinadi. I., asosan, çorvaçilik, ba'zi qabilalar (lotinlar, osklar) dehqonçilik b-n şuğullangan, ularda patriarxal tuzum saklangan. Uzoq davom etgan uruşlar natijasida I. rimliklar tomonidan böysundirilgan, qardoş lotin tili italiy tillarini siqib çiqargan. I.ning ayrimlarigina Rim fuqarosi huquklariga ega bölgani, ularning aksariyati esa rimliklar tomonidan aso-ratga solingani sababli, I. tez-tez qözğolonlar kötarib turişgan; ulardan eng yirigi — «Ittifoqçilik uru-şi» deb atalmiş qözğolon (mil. av. 90— 88-y.lar) natijasida italik zodagonlarning siyosiy talablari (Rim fuqaroligi huquqiga ega böliş) qondirilgan. Şu davrdan boşlab Rim va I. fuqarolari örtasidagi farq yöqolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИТАЛИКЛАР — мил. ав. 2минг йилликда Апеннин я.о.га кўчиб келиб ўрнашган ҳинд-европа қабилалари. Этник ва тил жиҳатдан Лаиия ва Жан. Этрурия вилоятларида яшовчи лотинфалиск кабилалари ва Жан. Италиягача бўлган ерларда яшовчи умбр-сабель (ёки оскумбр) қабилалари (бруттийлар, кампанияликлар, луканлар, са-бинлар, самнитлар)га бўлинади. И., асосан, чорвачилик, баъзи қабилалар (лотинлар, осклар) деҳқончилик б-н шуғулланган, уларда патриархал тузум сакланган. Узоқ давом этган урушлар натижасида И. римликлар томонидан бўйсундирилган, қардош лотин тили италий тилларини сиқиб чиқарган. И.нинг айримларигина Рим фуқароси ҳуқукларига эга бўлгани, уларнинг аксарияти эса римликлар томонидан асо-ратга солингани сабабли, И. тез-тез қўзғолонлар кўтариб туришган; улардан энг йириги — «Иттифоқчилик уру-ши» деб аталмиш қўзғолон (мил. ав. 90— 88-й.лар) натижасида италик зодагонларнинг сиёсий талаблари (Рим фуқаролиги ҳуқуқига эга бўлиш) қондирилган. Шу даврдан бошлаб Рим ва И. фуқаролари ўртасидаги фарқ йўқолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.