Itqönoq
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 400–401-b. — ziyouz.com
Itqönoq (Setaria) — boşoqdoşlarga mansub bir yillik va köp yillik öt ösimliklar turkumi, begona öt. Ak-sariyat tropik va subtropiklarda tarqalgan. 120 dan ortiq turi bor. Bittabitta yoki bir neçtasi töp bölib ösuvçi silliq poyasi 20—80 sm, faqat töpguliga yaqin joyigina ğidiriş. Barglari naştarsimon, usti va çetlari ğadir-budir, barg asosi uzun tuklar b-n qoplangan. Töpguli boşoqsimon, iyul—sent. oylarida gullab, meva beradi. Uruglari sent. oxirida pişadi.
Bir ösimlik 5—10 mingtagaça uruğ beradi. Uruğlari kelgusi yili bahorda una boşlaydi. I.ning ildiz siste-masi juda kuçli rivojlanib, 1,5 m gaça çuqurlikka ösib kiradi; juda köp popuksimon ildizlari va ildiz tuklari tuproqni çim kabi qamrab oladi hamda namligini keskin kamaytiradi. Ayniqsa, suğoriladigan dalalarda yaxşi rivojlanib, köp ekinlarga za-rar keltiradi. Paxta, makkajöxori, sabzavot va b. ekin dalalarida aksari-yat oq (S.glauca) va kök I. (S. viridis) turlari uçraydi. Ikkala tur I. ham bir yillik bölib, taşqi körinişidan bir-biriga öxşaydi. Maysaligida örib olinsa, mollarga yaxşi ozuqa böladi. Kuraş çoralari: ekin qator oralaridagi I. kultivatsiya qilinib, egat ustidagilari gerbitsid sepib yöqotiladi; ekin ekişdan avval baronalaşga qadar yoki ekiş vaqtida yerga treflan yoki prometrin, kotofor singari gerbitsidlar solinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИТҚЎНОҚ (Setaria) — бошоқдошларга мансуб бир йиллик ва кўп йиллик ўт ўсимликлар туркуми, бегона ўт. Ак-сарият тропик ва субтропикларда тарқалган. 120 дан ортиқ тури бор. Биттабитта ёки бир нечтаси тўп бўлиб ўсувчи силлиқ пояси 20—80 см, фақат тўпгулига яқин жойигина ғидириш. Барглари наштарсимон, усти ва четлари ғадир-будир, барг асоси узун туклар б-н қопланган. Тўпгули бошоқсимон, июль—сент. ойларида гуллаб, мева беради. Уруглари сент. охирида пишади.
Бир ўсимлик 5—10 мингтагача уруғ беради. Уруғлари келгуси йили баҳорда уна бошлайди. И.нинг илдиз систе-маси жуда кучли ривожланиб, 1,5 м гача чуқурликка ўсиб киради; жуда кўп попуксимон илдизлари ва илдиз туклари тупроқни чим каби қамраб олади ҳамда намлигини кескин камайтиради. Айниқса, суғориладиган далаларда яхши ривожланиб, кўп экинларга за-рар келтиради. Пахта, маккажўхори, сабзавот ва б. экин далаларида аксари-ят оқ (S.glauca) ва кўк И. (S. viridis) турлари учрайди. Иккала тур И. ҳам бир йиллик бўлиб, ташқи кўринишидан бир-бирига ўхшайди. Майсалигида ўриб олинса, молларга яхши озуқа бўлади. Кураш чоралари: экин қатор ораларидаги И. культивация қилиниб, эгат устидагилари гербицид сепиб йўқотилади; экин экишдан аввал бароналашга қадар ёки экиш вақтида ерга трефлан ёки прометрин, котофор сингари гербицидлар солинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.