Itsimonlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 396–397-b. — ziyouz.com
Itsimonlar (Canidae) — yirtqiç sut emizuvçilar oilasi. Böri, çiyaböri, tulki, şimol tulkisi. Avstrali-yada tarqalgan dingo, Şim. Amerikadagi koyot, Afrikadagi fenek, xonaki itlar va h.k. itsimonlarning vakillaridir. Barmoklariga tayanib yuradi, oddingi oyoğida beştadan, orqa oyoğida törttadan barmoq bor (xonaki itlarning ba'zilarida beştadan). Tirnoği tömtoq, içga tortilmaydi. Dumi baroq, ança uzun. Junining rangi har xil, oq tulkining rangi yil fasliga karab özgaradi. Tişlari kesuvçi tipda, qoziq tişlari yaxşi rivojlangan. I. Antarktidadan boşqa hamma qit'alarda tarqalgan, har xil şaroitda yaşaydi. Asosan, hayvonlar, ba'zilari ölimtiklar b-n oziklanadi. Köp I. mo-nogam, yiliga bir marta tuğadi. Ba'zilari serpuşt. Mas, şim. tulkilari 18 tagaça tuğadi. I. yil böyi faol (yenotsimon itdan boşqa). I. oilasi 35 turni öz içiga oladi. Özbekistonda 7 turi uçraydi. I.ning köp turlari möynasi uçun ovlanadi, qora tulki kabi möynali I. möynaçilik fermalarida köplab boqiladi. Yenotsimon it Rossiyaning bir qança viloyatlarida iqlimlaştirilgan. I.ning köp turlari quturiş kasalligi viruslarini va gijja tuxumlarini tarqatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИТСИМОНЛАР (Canidae) — йиртқич сут эмизувчилар оиласи. Бўри, чиябўри, тулки, шимол тулкиси. Австрали-яда тарқалган динго, Шим. Америкадаги койот, Африкадаги фенек, хонаки итлар ва ҳ.к. итсимонларнинг вакилларидир. Бармокларига таяниб юради, оддинги оёғида бештадан, орқа оёғида тўрттадан бармоқ бор (хонаки итларнинг баъзиларида бештадан). Тирноғи тўмтоқ, ичга тортилмайди. Думи бароқ, анча узун. Жунининг ранги ҳар хил, оқ тулкининг ранги йил фаслига караб ўзгаради. Тишлари кесувчи типда, қозиқ тишлари яхши ривожланган. И. Антарктидадан бошқа ҳамма қитъаларда тарқалган, ҳар хил шароитда яшайди. Асосан, ҳайвонлар, баъзилари ўлимтиклар б-н озикланади. Кўп И. мо-ногам, йилига бир марта туғади. Баъзилари серпушт. Мас, шим. тулкилари 18 тагача туғади. И. йил бўйи фаол (енотсимон итдан бошқа). И. оиласи 35 турни ўз ичига олади. Ўзбекистонда 7 тури учрайди. И.нинг кўп турлари мўйнаси учун овланади, қора тулки каби мўйнали И. мўйначилик фермаларида кўплаб боқилади. Енотсимон ит Россиянинг бир қанча вилоятларида иқлимлаштирилган. И.нинг кўп турлари қутуриш касаллиги вирусларини ва гижжа тухумларини тарқатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.