Ivan Mixayloviç Seçenov
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 327-b. — ziyouz.com
Seçenov Ivan Mixayloviç [1829.1(13).8, Rossiya, hoz. NijniyNovgorod viloyati, Tepliy Stan (Seçenovo) qişloği —1905.2(15).I, Moskva] — rus tabiiyotşunosi, Rossiyada fiziologiya maktabi va psixologiyada tabiiyilmiy yönaliş va boş miya reflekslari töğrisidagi ta'limotning asosçisi. Peterburg FA faxriy akad. (1904), muxbir a'zosi (1869). Moskva un-tining tibbiyot ftini tugatgan (1856). Peterburg xirurgiya akademiyasining fiziologiya kafedrasini boşqargan (1860 y.dan), fiziologiya lab. sini taşkil qilgan. Moskva un-ti fiziologiya kafedrasi privatdotsenti (1889), prof. (1891 y.dan). S. gomeostaz orqali öz-özini boşqariş haqidagi fikrni ilgari surdi (1861). Boş miya markazlarining harakat aktivligiga ta'siri töğrisida tajriba ötkazib, baqa uzunçoq miyasi va köriş dömboqçalariga oş tuzi b-n ta'sir etilganda oyokdarning reflektor yöl b-n harakatlaniş reaksiyasi töxtab qolişi sabablarini tadqiq etadi va psixik jarayenlarning fiziologik asoslarini oçib beradi (1862). S. darvşşjtl tarğib qilib, uni fiziologiya va psixologiya masalalariga ham tatbiq etdi. 1890 y.da u psixofiziologiya va biliş nazariyasi masalalariga oid muammolarni örgandi.
As: Izbr. filosofskiye i psixologiçeskiye proizvedeniya, M., 1947; Izbranniye proizvedeniya, t. 1, M., 1952; Refleksi golovnogo mozga, M.,1952.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕЧЕНОВ Иван Михайлович [1829.1(13).8, Россия, ҳоз. НижнийНовгород вилояти, Теплий Стан (Сеченово) қишлоғи —1905.2(15).И, Москва] — рус табииётшуноси, Россияда физиология мактаби ва психологияда табиийилмий йўналиш ва бош мия рефлекслари тўғрисидаги таълимотнинг асосчиси. Петербург ФА фахрий акад. (1904), мухбир аъзоси (1869). Москва ун-тининг тиббиёт фтини тугатган (1856). Петербург хирургия академиясининг физиология кафедрасини бошқарган (1860 й.дан), физиология лаб. сини ташкил қилган. Москва ун-ти физиология кафедраси приватдоценти (1889), проф. (1891 й.дан). С. гомеостаз орқали ўз-ўзини бошқариш ҳақидаги фикрни илгари сурди (1861). Бош мия марказларининг ҳаракат активлигига таъсири тўғрисида тажриба ўтказиб, бақа узунчоқ мияси ва кўриш дўмбоқчаларига ош тузи б-н таъсир этилганда оёкдарнинг рефлектор йўл б-н ҳаракатланиш реакцияси тўхтаб қолиши сабабларини тадқиқ этади ва психик жараенларнинг физиологик асосларини очиб беради (1862). С. дарвшшжтл тарғиб қилиб, уни физиология ва психология масалаларига ҳам татбиқ этди. 1890 й.да у психофизиология ва билиш назарияси масалаларига оид муаммоларни ўрганди.
Ас: Избр. философские и психологические произведения, М., 1947; Избранные произведения, т. 1, М., 1952; Рефлексы головного мозга, М.,1952.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.