Ivan Petroviç Martos
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 255–256-b. — ziyouz.com
Martos Ivan Petroviç [1754, Içnya, hoz. Ukrainaning Çernigov viloyati — 1835.5(17).4, Peterburg] — rus haykaltaroşi, rus klassitsizmining yirik namoyandasi. Peterburg BAda ta'lim olgan (1764—73). Rimda yaşab (1773— 79) antik haykaltaroşlikni örgangan, ulardan nusxalar yaratgan. Peterburg BAda dare bergan (1779—1835; 1814 y.dan rektor). M. ijodining dastlabki davrlarida portret (haykal)lar yaratgan (N. I. Panin, 1780; A. V. Panina, 1782; ikkalasi ham marmar); 1780- y. lardan memorial haykallar ustasi sifatida namoyon böldi. U yaratgan qabr yodgorliklarida kompozitsiya tuzilişining qat'iyligi, nafis şakli, relyef turlarining mahorat b-n uyğunliqsa qöllanişi (S. S. Volkonskaya, marmar, 1782; N. I. Panin, marmar, 1788 va b.), asarlarining monumentalligi, obrazlarning yorqinligi, me'moriy muhit b-n uyğunligi e'tiborga sazovor. I. Ye. Gagarina (bronza, 1803); Pavel I (marmar, granit, 1807), Moskvadagi K. Minin va D. Pojarskiyga örnatilgan yodgorlik (bronza, granit, 1804—1818) va b. M. monumental bezak haykaltaroşligining yirik ustasi sifatida ham maşhur (Petergof favvorasi uçun yaratgan «Akteon» haykali, hallangan bronza, 1801 va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МАРТОС Иван Петрович [1754, Ичня, ҳоз. Украинанинг Чернигов вилояти — 1835.5(17).4, Петербург] — рус ҳайкалтароши, рус классицизмининг йирик намояндаси. Петербург БАда таълим олган (1764—73). Римда яшаб (1773— 79) антик ҳайкалтарошликни ўрганган, улардан нусхалар яратган. Петербург БАда даре берган (1779—1835; 1814 й.дан ректор). М. ижодининг дастлабки даврларида портрет (ҳайкал)лар яратган (Н. И. Панин, 1780; А. В. Панина, 1782; иккаласи ҳам мармар); 1780- й. лардан мемориал ҳайкаллар устаси сифатида намоён бўлди. У яратган қабр ёдгорликларида композиция тузилишининг қатъийлиги, нафис шакли, рельеф турларининг маҳорат б-н уйғунлиқца қўлланиши (С. С. Волконская, мармар, 1782; Н. И. Панин, мармар, 1788 ва б.), асарларининг монументаллиги, образларнинг ёрқинлиги, меъморий муҳит б-н уйғунлиги эътиборга сазовор. И. Е. Гагарина (бронза, 1803); Павел I (мармар, гранит, 1807), Москвадаги К. Минин ва Д. Пожарскийга ўрнатилган ёдгорлик (бронза, гранит, 1804—1818) ва б. М. монументал безак ҳайкалтарошлигининг йирик устаси сифатида ҳам машҳур (Петергоф фаввораси учун яратган «Актеон» ҳайкали, ҳалланган бронза, 1801 ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.